Θεοφάνης Μαλκίδης

«Είναι να θαυμάζει κανείς τους Αρμένιους για την επιμονή τους στον αγώνα για την αναγνώριση του εγκλήματος της Γενοκτονίας. Δεν θα μπορούσε να συμπεριφερθεί διαφορετικά ένας αρχαίος λαός με βαθιές ρίζες στην ιστορία της περιοχής».¹

O Μιχάλης Χαραλαμπίδης γεννήθηκε το 1951 στην Αλεξανδρούπολη από γονείς πρόσφυγες από τη Σάντα του Πόντου, οι οποίοι κατέφυγαν στη Θράκη, και ειδικότερα στο Αετοχώρι Αλεξανδρούπολης, μετά από τη Γενοκτονία που υπέστη ο ελληνισμός από τους Νεότουρκους και τους Κεμαλικούς. Η γιαγιά του Ελένη ήταν μία από τις επτά γυναίκες-μητέρες που τον Σεπτέμβριο του 1921 έδωσαν τα παιδιά τους στους αντάρτες της Σάντας, οι οποίοι τα έσφαξαν, αφού το κλάμα τους πρόδιδε τη θέση της ομάδας ενώ καταδιωκόταν από τους Τούρκους.² Αυτό τον σημάδεψε σε όλη του τη ζωή, όπως και το ότι πήρε το όνομά του από τον γιο της γιαγιάς του Ελένης, ο οποίος σε ηλικία 18 ετών συνελήφθη από τους Τούρκους και δεν γύρισε ποτέ από τα τάγματα εργασίας.

Το 1969 ο Χαραλαμπίδης φεύγει για σπουδές στην Ιταλία, αρχικά στο Πανεπιστήμιο της Πίζα, στο τμήμα ιατρικής, ωστόσο μετά από δύο χρόνια εγγράφεται στο Πανεπιστήμιο της Ρώμης για να σπουδάσει πολιτικές και οικονομικές επιστήμες, ενώ στη συνέχεια πραγματοποιεί μεταπτυχιακές σπουδές στην κοινωνιολογία. Γίνεται μέλος του Συλλόγου Ελλήνων Σπουδαστών και μετέχει στο Πανελλήνιο Απελευθερωτικό Κίνημα (ΠΑΚ), ωστόσο η δράση του ενοχλεί τη χούντα, η οποία του διακόπτει την αναβολή λόγω σπουδών, και έτσι καλείται να υπηρετήσει τη στρατιωτική του θητεία. Ως αποτέλεσμα, αποφασίζει να φύγει παράνομα από την Ελλάδα, με διαβατήριο που ανήκει στον Ιταλό φοιτητή Μπελίνο Ρικάρντο.

Ανθρωπιστικό έργο

Ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης συνεχίζει τη δράση του και συμμετέχει στην επταμελή ομάδα που συνέγραψε την ιδρυτική διακήρυξη του ΠΑΣΟΚ (Μόναχο, Αύγουστος 1974). Εκλέγεται κατ’ εξακολούθηση από το ΠΑΣΟΚ μέλος της Κεντρικής Επιτροπής, ενώ το 1994 εκλέγεται μέλος του Εκτελεστικού Γραφείου, από το οποίο παραιτήθηκε το 1995 λόγω σοβαρών πολιτικών διαφωνιών, όπως σημείωσε ο ίδιος.³

Tο 1979 επιστρέφει από την Ιταλία στην Ελλάδα, εγκαθίσταται στην Αθήνα και αναπτύσσει έντονη δράση.

Το 1981 δημιουργεί το ελληνικό τμήμα της Διεθνούς Ένωσης για τα Δικαιώματα και την Απελευθέρωση των Λαών και εργάζεται ως ερευνητής στο Ίδρυμα Μεσογειακών Μελετών. Ήδη ξεχωρίζει ως διανοούμενος, συγγραφέας και πολιτικός, δημοσιεύει τα πρώτα του βιβλία, καλείται σε συνέδρια και εκδηλώσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, και επισκέπτεται τόπους με ελληνικό και ευρύτερο ενδιαφέρον.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1980 ταξιδεύει στην τότε Σοβιετική Ένωση για να συναντήσει τους Έλληνες που ζούσαν εκεί αλλά και τους συγγενείς του που είχαν καταφύγει στη χώρα μετά τη Γενοκτονία και τον Εμφύλιο. Το 1981 πηγαίνει στη Δυτική Σαχάρα για να συναντήσει μαζί με τον Μανώλη Γλέζο τους μαχητές του Πολισάριο, το 1983 επισκέπτεται τη Συρία για να συνομιλήσει με τους ελληνόφωνους, ενώ το 1984 βρίσκεται στο Παρίσι για τη συνεδρίαση του Διαρκούς Διεθνούς Δικαστηρίου των Λαών που εξέτασε τη Γενοκτονία των Αρμενίων.⁴ Το 1986 πραγματοποιεί την πρώτη παρέμβαση στον ΟΗΕ για το κουρδικό ζήτημα, το 1988 επισκέπτεται την κοιλάδα Μπεκαά του Λιβάνου για να συναντήσει τον ηγέτη του κουρδικού απελευθερωτικού κινήματος Αμπντουλάχ Οτσαλάν, ενώ την ίδια χρονιά συμμετέχει σε διεθνές συνέδριο στο Γερεβάν προκειμένου να μιλήσει για τη Γενοκτονία των Αρμενίων.

Μία εκ των κορυφαίων δραστηριοτήτων του αφορά την ανάδειξη της Γενοκτονίας και με το σχέδιο νόμου, του οποίου την εισηγητική έκθεση συνέταξε ο ίδιος. Την 24^η Φεβρουαρίου 1994, η Βουλή των Ελλήνων αποφάσισε την καθιέρωση της 19ης Μαΐου ως «Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου».⁵

Πατριωτική δράση

Συνεχίζει τις πρωτοβουλίες και μετά την ομιλία του στην Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ για το ποντιακό, το αρμενικό και το κουρδικό ζήτημα. Μάλιστα, θέτει τα ίδια ζητήματα στον Οργανισμό για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη, καθώς και στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αρκετές από τις παρεμβάσεις του είχαν ως αποτέλεσμα την αναγνώριση της Γενοκτονίας από κοινοβούλια αλλά και από φορείς σε όλον τον κόσμο (Σουηδία, Αρμενία, ΗΠΑ, Καναδάς, Ιταλία, κ.α.). Η Τουρκία τον θεωρεί τον υπ’ αριθμόν ένα εχθρό της, τον επικηρύσσει, ενώ σενάρια δολοφονίας του έρχονται όλο και πιο συχνά στο φως.⁶

Ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης εντείνει τη συγγραφική του παραγωγή και την πολιτική του δράση για ζητήματα που αφορούν όλο τον ελληνισμό. Καθοριστική είναι η ομιλία του στο 4ο συνέδριο του ΠΑΣΟΚ το 1996, ομιλία στην οποία προέβλεψε –πολλοί έγραψαν ότι προφήτεψε– την οικονομική κρίση στην Ελλάδα: «Στο τέλος του κύκλου, το 2004 ή το 2010, η Ελλάδα, αυτό που ονομάζω “τουρκομπαρόκ”, θα γίνει “βιλαέτι” ή “γερμανικό λάντερ”».⁷

Το 2000 ο Χαραλαμπίδης ιδρύει τη Δημοκρατική Περιφερειακή Ένωση, και ως επικεφαλής της παίρνει μέρος στις βουλευτικές εκλογές του Μαρτίου του ίδιου έτους, λαμβάνοντας 32.068 ψήφους και ποσοστό 0,47%. Ο ίδιος συμμετέχει και στις εκλογές του Ιουνίου του 2004 για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, λαμβάνοντας 44.541 ψήφους και ποσοστό 0,73%.⁸

Η δράση του όμως δεν σταματά, παρά την πικρία και την απογοήτευση μετά τα εκλογικά αποτελέσματα. Εκτός από το ποντιακό ζήτημα και τη διεθνοποίηση της Γενοκτονίας των Αρμενίων, δραστηριοποιείται για την Κύπρο και στο ζήτημα των αγνοουμένων, αγωνίζεται για την υπεράσπιση της εθνικής κυριαρχίας στη Θράκη, στο Αιγαίο, στη Μακεδονία και στη Βόρεια Ήπειρο, αναδεικνύει τους ελληνόφωνους της Κάτω Ιταλίας, γράφει για την ανάπτυξη, για τον αγροτικό και τον τουριστικό τομέα, για τη γαστρονομία, για τις οδικές, λιμενικές, σιδηροδρομικές υποδομές (ο ρόλος του στην κατασκευή της Εγνατίας Οδού ήταν καθοριστικός), ενώ προτείνει τη δημιουργία της πόλης Ρωμανία στη Θράκη.

Σε διεθνές επίπεδο συνεχίζει να αναπτύσσει πρωτοβουλίες για τους Αρμένιους, τους Κούρδους, τους καταπιεσμένους λαούς στην Αφρική, στη Λατινική Αμερική, στην Ασία. Συνομιλεί με δήμους και περιφέρειες, πανεπιστήμια, επιμελητήρια και άλλους επαγγελματικούς φορείς, σωματεία και συλλόγους, και επισκέπτεται κάθε γωνιά της Ελλάδας αλλά και του εξωτερικού. Η δράση του δημοσιεύεται στο ιστολόγιο του polis-agora.blogspot.com.

Πνευματική παραγωγή

Ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης ήταν ένας ενεργός διανοούμενος ακόμη και λίγες ώρες πριν περάσει στην αιωνιότητα. Στην εργογραφία του συμπεριλαμβάνονται βιβλία, συμβολές σε συλλογικούς τόμους, εισαγωγές και πρόλογοι σε βιβλία και συμμετοχές σε περιοδικά. Ανάμεσα στα έργα του, τα οποία δημοσιεύτηκαν εκτός από την ελληνική και στην αγγλική, γερμανική, ισπανική, ιταλική, ρωσική και τουρκική γλώσσα, ξεχωρίζουν τα εξής: «Πόντιοι – Δικαίωμα στη μνήμη» (μαζί με τον Κωνσταντίνο Φωτιάδη), «Εθνικά ζητήματα. Τραγική απροθυμία, ανεπάρκεια και ολιγωρία του αθηναϊκού κράτους», «Το ποντιακό ζήτημα σήμερα», «Ρωμανία. Η αρχιτεκτονική μιας νέας πόλης», «Καλαβρία. Η βαθιά Ελλάδα», «Το νέο ανατολικό ζήτημα. Το τουρκικό πρόβλημα. Η ανθρωπιστική Ελλάδα», κ.ά. Ειδικότερα για το αρμενικό ζήτημα, εκτός από το γεγονός ότι συνεργάστηκε με την Αρμενική Εθνική Επιτροπή και τις αρμενικές κοινότητες, ήταν και ο βασικός συντελεστής του σημαντικού βιβλίου «Το έγκλημα της σιωπής. Η Γενοκτονία των Αρμενίων», ενώ προλόγισε τα βιβλία των Α. Κουρτιάν «Ερμενί, τρεις μαρτυρίες Αρμενίων για τη Γενοκτονία» και Βαρουζάν Αταριάν «Η Γενοκτονία των Αρμενίων στον ΟΗΕ».

Ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης υπηρέτησε το πνευματικό έργο ως ξεχωριστή προσωπικότητα της ελληνικής πολιτικής και διανόησης, συνδύασε τον στοχασμό με τη δράση, τη θεωρία με την πράξη, έχοντας ένα άριστα δομημένο σώμα ιδεών, με κριτικό, ανεξάρτητο, βαθιά εναλλακτικό και ριζοσπαστικό λόγο απέναντι στα κόμματα, ή πιο σωστά στα μη κόμματα, όπως έλεγε ο ίδιος. Έγραψε και ανέδειξε, θεμελίωσε και υπερασπίστηκε με συνέπεια την ανάγκη για ενδογενή πολιτική και ανάπτυξη, ιστορική και πολιτισμική αυτογνωσία και κοινωνική δικαιοσύνη, ασκώντας κριτική τόσο στον κρατισμό όσο και στον νεοφιλελευθερισμό.

Οι ιδέες και η συμβολή του

Η γνώση της ελληνικότητας και της ιστορίας, η σύνθεση πολιτικής, φιλοσοφίας και κοινωνιολογίας τον οδήγησαν στη δημιουργία μιας ολοκληρωμένης (πολιτικής και ιστορικής) πρότασης για τον ελληνισμό και για όλους τους λαούς με τους οποίους ασχολήθηκε, όπως οι Αρμένιοι: «Την ιστορία της Ανατολικής Μεσογείου –αυτής της περιοχής του πλανήτη που από τον Όλυμπο, όπου κατοικούσαν οι θεοί, εκτείνεται μέχρι το Αραράτ, όπου διασώθηκε το ανθρώπινο είδος μετά τον κατακλυσμό– εμείς οι Έλληνες τη γνωρίζουμε μέσω των διηγήσεων. Ειδικά την ιστορία των τελευταίων εκατό ετών, και περισσότερο της δεκαετίας του 1910 και μετέπειτα, όπου είχαμε την πρώτη μεγάλη Γενοκτονία του αιώνα μας, την αρμενική, αλλά και την εξίσου πετυχημένη, αν και λησμονημένη, Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου».⁹

Η σκέψη του χαρακτηρίστηκε από πατριωτισμό και συνδυάστηκε με μια κριτική ματιά στις παθογένειες της ελληνικής οικονομίας, κοινωνίας και πολιτικής. Για τον ίδιο, «η πολιτική ή είναι ιερή ή δεν είναι πολιτική».¹⁰ Το έργο του είναι πλούσιο και πολυδιάστατο. «Μπορεί η δική μου διανοητική, μορφωτική, ηθική και πολιτική προσπάθεια να αναπτύχθηκε σε ένα ιδιαίτερα εχθρικό, πρωτόγονο και βάρβαρο περιβάλλον, μπορεί να μην είχε συνομιλητές ούτε στα δεξιά ούτε στα αριστερά, ήρθε όμως η ιστορία να τη δικαιώσει».¹¹

Ορίζοντας τη σχέση του με το αρμενικό ζήτημα, ανέφερε τα εξής: «Χωρίς τους Αρμένιους διανοούμενους, επιστήμονες, επαναστάτες, θα είχε περάσει παγκοσμίως η ρατσιστική κεμαλική εκδοχή για την ιστορία της περιοχής, όπου γεννήθηκαν ορισμένοι από τους πλέον πλούσιους πολιτισμούς της ανθρωπότητας».¹²

Ο Μιχάλης Χαραλαμπίδης έφυγε από τη ζωή το απόγευμα της 27^ης Μαρτίου του 2024. Υπήρξε, μεταξύ πολλών άλλων, μια κριτική, αυτόνομη και πατριωτική φωνή στην ελληνική πολιτική και διανόηση, φωνή που αν και συχνά αγνοήθηκε, συκοφαντήθηκε, απομονώθηκε και περιθωριοποιήθηκε, όχι απλώς δικαιώθηκε αλλά είναι και προκλητικά επίκαιρη, ιδίως σε περιόδους κρίσης και αναζήτησης νέων μοντέλων ανάπτυξης και εθνικής αυτογνωσίας.

Yπήρξε ένας κορυφαίος διανοούμενος και οραματιστής, ανιδιοτελής, ιδεολόγος, αγωνιστής, Άνθρωπος και Έλληνας, οικουμενικός, διεθνιστής και πατριώτης, του οποίου οι ιδέες και οι θέσεις, το παράδειγμα, ο πολιτικός του βίος και το πρότυπό του θα συνοδεύουν και θα καθορίζουν τον ελληνισμό και τους λαούς της περιοχής, και ειδικά τους Αρμένιους, με τους οποίους συνδέθηκε στον κοινό αγώνα για την αποκατάσταση της ιστορίας και την απόδοση δικαιοσύνης.

1. Χαραλαμπίδης Μ. στο Αταριάν Βαρουζάν. Η Γενοκτονία των Αρμενίων στον ΟΗΕ. Αθήνα 2001, σ. 11.
2. Χαραλαμπίδης, Μ. Το Ποντιακό ζήτημα σήμερα. Το Ποντιακό ζήτημα στον ΟΗΕ. Αθήνα 2006, σ. 85.
3. Χαραλαμπίδης, Μ. Ιδέες – αρχές και γραφειοκρατία. ΠΑΣΟΚ 1974-1998. Αθήνα 1999, σ. 2.
4. Οι εισηγήσεις εκδόθηκαν στο βιβλίο με τίτλο Το έγκλημα της σιωπής. Η Γενοκτονία των Αρμενίων. Αθήνα 1988.
5. Χαραλαμπίδης, Μ. Το Ποντιακό ζήτημα σήμερα, ό.π., σ. 103.
6. Χαραλαμπίδης, Μ. Το Νέο ανατολικό ζήτημα. Το τουρκικό πρόβλημα. Η ανθρωπιστική Ελλάδα. Αθήνα 2020, σ. 39.
7. Χαραλαμπίδης, Μ. Ιδέες – αρχές και γραφειοκρατία, ό.π., σ. 261.
8. Χαραλαμπίδης, Μ. Το σχέδιό μας για την Ελλάδα. Ελάτε στην πολιτική. Αθήνα 2000.
9. Κουρτιάν Α. Ερμενί, τρεις μαρτυρίες Αρμενίων για τη Γενοκτονία. Αθήνα 1990, σ. 6.
10. Ομιλία του Μιχάλη Χαραλαμπίδη στον Ιερό Ναό του Αγίου Ελευθερίου Αλεξανδρούπολης, Δεκέμβριος 2023, στο Αϊβαλιώτης Β. και Μαλκίδης Θ. (επιμέλεια) Μιχάλης Χαραλαμπίδης. Ξάνθη 2024, σ. 86.
11. Χαραλαμπίδης, Μ. Ελληνική Πολιτική Παιδεία. Η πολιτική ως ανώτερη τέχνη. Αθήνα 2012, σ. 10.
12. Χαραλαμπίδης Μ. στο Αταριάν Βαρουζάν, σ. 12.

Tweet

Share