Άνι Απικιάν

Υπάρχουν χώροι που δεν αφηγούνται απλώς την ιστορία αλλά τη μεταδίδουν με τρόπο άμεσο, σχεδόν βιωματικό. Η επίσκεψή μου στη βιβλιοθήκη Νουμπαριάν ήταν μια τέτοια ακριβώς εμπειρία. Από την είσοδο κιόλας, η ατμόσφαιρα του χώρου σε περιβάλλει με ησυχία, σεβασμό και ένα αίσθημα βαθιάς σύνδεσης με το παρελθόν.

Ράφια γεμάτα από σπάνια τεκμήρια, κιβώτια με αρχεία, χειρόγραφα, φωτογραφίες που διηγούνται ιστορίες προσωπικές, συλλογικές, ξεχασμένες αλλά και ζωντανές.

Δεν πρόκειται για μια απλή βιβλιοθήκη αλλά για ένα πολιτιστικό καταφύγιο. Ένα κέντρο ιστορικής τεκμηρίωσης, ένα σημείο αναφοράς για όσους αναζητούν ρίζες, ταυτότητα, ιστορική γνώση.

Η ξενάγηση στη βιβλιοθήκη Νουμπαριάν έγινε υπό την καθοδήγηση του Μικιρντίτς Μπασμά, ο οποίος, με τη βαθιά γνώση και το μεράκι του, παρουσίασε την ιστορία και τις μοναδικές συλλογές της βιβλιοθήκης. Μέσα από τις διηγήσεις του αποκαλύφθηκε ένας θησαυρός πολιτιστικής κληρονομιάς που ξεπερνά τα όρια της αρμενικής κοινότητας και απευθύνεται σε ερευνητές από όλο τον κόσμο. Η επίσκεψη αυτή αποτέλεσε μια μοναδική εμπειρία όπου η γνώση συναντά την παράδοση και τη μνήμη, φωτίζοντας τον ρόλο της βιβλιοθήκης ως ζωντανού κέντρου πολιτισμού και έρευνας.

Το όραμα των ιδρυτών

Η βιβλιοθήκη Νουμπαριάν, που ιδρύθηκε με πρωτοβουλία του Μπογός Νουμπάρ Πασά το 1928, έχει αναλάβει έναν ρόλο ιδιαίτερα σημαντικό: την προστασία, τη συγκέντρωση και τη διάδοση της αρμενικής κληρονομιάς, που καταστράφηκε σχεδόν ολοκληρωτικά κατά τη διάρκεια της Γενοκτονίας των Αρμενίων. Η ηγεσία του εγχειρήματος ανατέθηκε στον Αράμ Αντονιάν, πρώην δημοσιογράφο από την Κωνσταντινούπολη και γραμματέα της αρμενικής εθνικής αποστολής στο Παρίσι. Ο Αντονιάν με συνέπεια και πάθος ανέλαβε την υλοποίηση του οράματος για μια βιβλιοθήκη που θα γινόταν φάρος της αρμενικής πολιτιστικής κληρονομιάς στην καρδιά της Ευρώπης.

Οι ιδρυτές της βιβλιοθήκης Νουμπαριάν είχαν έναν σαφή στόχο: να δημιουργήσουν ένα κέντρο που θα λειτουργούσε ως σημείο αναφοράς για τη διατήρηση και μελέτη της αρμενικής ιστορίας, του πολιτισμού και της κληρονομιάς. Το ενδιαφέρον τους επικεντρωνόταν στη διατήρηση των στοιχείων της αρμενικής ταυτότητας, που είχε πληγεί σοβαρά από τη γενοκτονία, αλλά και στην ενίσχυση της αρμενικής διασποράς μέσω της γνώσης και της παιδείας. Ο Μπογός Νουμπάρ με το όραμά του ήθελε να δημιουργήσει έναν θεσμό που θα εξασφάλιζε την πολιτιστική επιβίωση του έθνους. Πέραν της βιβλιοθήκης, επεδίωκε να δημιουργήσει έναν ασφαλή χώρο για τους Αρμένιους φοιτητές στο Παρίσι, ώστε να αναπτύξουν τις δεξιότητές τους και να προετοιμαστούν για τον ρόλο τους στην άνθιση της διασποράς.

Η βιβλιοθήκη αυτή, με την ιδιαιτερότητα και τον χαρακτήρα της, κατάφερε να συνδεθεί με τις ιστορικές και πολιτικές ανάγκες της αρμενικής κοινότητας, προσφέροντας μια πλατφόρμα για την αποκατάσταση της αλήθειας γύρω από τη Γενοκτονία των Αρμενίων. Επομένως, η σημασία της βιβλιοθήκης Νουμπαριάν δεν περιορίζεται μόνο στη συγκέντρωση βιβλίων και αρχειακού υλικού. Αντιθέτως, είναι ένα κέντρο όπου συναντιούνται επιστήμονες, πολιτικοί και διπλωμάτες για να συζητήσουν και να μελετήσουν τα αρμενικά ζητήματα, τη γενοκτονία και τα θέματα που αφορούν τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς του αρμενικού λαού.

Για πάνω από ογδόντα χρόνια, η βιβλιοθήκη Νουμπαριάν συνεχίζει να κατέχει σημαντική θέση στον κόσμο της αρμενικής διασποράς και της διεθνούς πολιτικής σκηνής. Η κληρονομιά της, η οποία περιλαμβάνει πολυάριθμα έγγραφα, βιβλία και ιστορικά κειμήλια, είναι πηγή έμπνευσης για τις νέες γενιές Αρμενίων. Μέσα από τις σελίδες των βιβλίων της και τα αρχεία της, η βιβλιοθήκη Νουμπαριάν διατηρεί ζωντανή τη μνήμη του παρελθόντος και προσφέρει στους Αρμένιους της διασποράς και του κόσμου τη δυνατότητα να συνδεθούν με τις ρίζες τους, διασφαλίζοντας τη συνεχιζόμενη ύπαρξή τους στην παγκόσμια πολιτιστική σκηνή.

Το αρχείο Αντονιάν

Ο Αράμ Αντονιάν, ένας από τους σημαντικότερους διανοούμενους της αρμενικής διασποράς, είχε την ατυχία να βρεθεί στο επίκεντρο της γενοκτονίας. Στις 24 Απριλίου 1915, την ημέρα που ξεκίνησαν οι μαζικές συλλήψεις των Αρμενίων διανοουμένων και πολιτικών στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, ο Αράμ Αντονιάν συνελήφθη και εξορίστηκε. Μαζί με άλλους διανοούμενους βρέθηκε στο κέντρο της εξορίας στη Μεσοποταμία, στην περιοχή της Συρίας, συγκεκριμένα στο Μερσίν, όπου το 1915 υπεβλήθη στη σκληρή πραγματικότητα της τουρκικής καταπίεσης.

Αν και εξόριστος, ο Αντονιάν δεν σταμάτησε ποτέ να εργάζεται για τη διάσωση της αρμενικής κληρονομιάς και της ιστορίας του λαού του. Μέχρι τον θάνατό του το 1951 αφιέρωσε τη ζωή του στη συγκέντρωση και καταγραφή μαρτυριών και ντοκουμέντων που σχετίζονται με τη γενοκτονία και την εξορία των Αρμενίων. Τα ντοκουμέντα αυτά, που συλλέχθηκαν από διάφορους πρόσφυγες και επιζώντες της γενοκτονίας, αποτελούν τον πυρήνα των πιο σημαντικών αρχειακών υλικών της αρμενικής κοινότητας.

Αυτή η συλλογή, που ο Αντονιάν ονόμασε «Υλικά για την ιστορία της εξορίας και των σφαγών», αποτελεί ένα από τα πιο πολύτιμα τμήματα της βιβλιοθήκης Νουμπαριάν. Πρόκειται για υλικό που περιλαμβάνει προσωπικές μαρτυρίες, γραπτά ντοκουμέντα και άλλες ιστορικές καταγραφές που αναδεικνύουν την καταστροφή του αρμενικού έθνους κατά τη διάρκεια της γενοκτονίας.

Η σημασία αυτών των ντοκουμέντων είναι ανεκτίμητη, καθώς παρέχουν τεκμηριωμένα στοιχεία για τα γεγονότα που σημάδεψαν την ιστορία της Αρμενίας και του αρμενικού λαού.

Η επιμονή του Αντονιάν να διατηρήσει αυτές τις μαρτυρίες, παρά τις αντιξοότητες, αποτελεί ζωντανή απόδειξη της αφοσίωσής του στην αποκατάσταση της αλήθειας και στην αποφυγή της λήθης. Στην πραγματικότητα, η εργασία του υπήρξε θεμελιώδης για τη μετέπειτα ανάπτυξη της έρευνας γύρω από τη Γενοκτονία των Αρμενίων.

Οι διάδοχοί του, εμπνευσμένοι από το όραμά του, συνέχισαν το έργο του με την ίδια αφοσίωση και αίσθηση ευθύνης.

Μέχρι και τον αιώνα που διανύουμε, η βιβλιοθήκη Νουπαριάν συνεχίζει να αποτελεί το κατεξοχήν κέντρο που συγκεντρώνει, διατηρεί και αναδεικνύει τη μνήμη της Γενοκτονίας των Αρμενίων. Η συλλογή που ξεκίνησε ο Αντονιάν, με τις αμέτρητες μαρτυρίες και τα ντοκουμέντα, παραμένει μία από τις πιο πολύτιμες πηγές γνώσης για το ιστορικό αυτό τραύμα και έχει μεγάλη αξία για την παγκόσμια ιστορία της ανθρωπότητας. Χειρόγραφα, τεκμήρια, αρχεία και σπάνιες εκδόσεις συνθέτουν ένα μοναδικό σύνολο που φωτίζει την παρουσία των Αρμενίων στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, τη σύγχρονη αρμενική ιστορία και τη ζωή των κοινοτήτων σε όλο τον κόσμο. Η αποστολή της βιβλιοθήκης είναι ξεκάθαρη: να συγκεντρώνει, να ταξινομεί και να διατηρεί ό,τι αποτελεί μέρος της συλλογικής μνήμης του αρμενικού λαού. Μια βιβλιοθήκη, λοιπόν, που δεν είναι απλώς χώρος φύλαξης βιβλίων αλλά ζωντανό κύτταρο της αρμενικής ταυτότητας.

Οι συλλογές της βιβλιοθήκης

Οι συλλογές της βιβλιοθήκης εντυπωσιάζουν με την έκτασή τους και περιλαμβάνουν:

- 43.000 έντυπα βιβλία, πολλά από τα οποία τυπώθηκαν στην Κωνσταντινούπολη κατά τον 19^ο και τις αρχές του 20^ού αιώνα, καθώς και στη Βενετία ήδη από τον 18^ο  αιώνα.

- 800.000 αρχειακά έγγραφα, μεταξύ αυτών και μέρος των αρχείων του Πατριαρχείου Κωνσταντινούπολης, σπάνια τεκμήρια για τη Γενοκτονία των Αρμενίων (συλλογή Αράμ Αντονιάν), καθώς και διπλωματικά αρχεία της AGBU (Αρμενική Γενική Φιλανθρωπική Ένωση) και της Αρμενικής Εθνικής Αντιπροσωπείας.

- 1.400 τίτλους εφημερίδων και περιοδικών, που στην πλειονότητά τους αποτελούν εκδόσεις του αρμενικού Τύπου την εποχή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

- 10.000 πρωτότυπες φωτογραφίες, συμπεριλαμβανομένων πολύτιμων εικόνων από το φωτογραφικό αρχείο της AGBU σχετικών με ορφανά παιδιά, πρόσφυγες και σχολεία που ιδρύθηκαν στη Μέση Ανατολή μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

- Εκατοντάδες χειρόγραφα, που χρονολογούνται από τον 19^ο και τον 20^ό αιώνα.

Ένα διεθνές κοινό με κοινές ρίζες

Η βιβλιοθήκη Νουμπαριάν προσελκύει ερευνητές, φοιτητές, δημοσιογράφους, καλλιτέχνες, κινηματογραφικούς παραγωγούς και μέλη της αρμενικής διασποράς που συχνά αναζητούν πληροφορίες για τις ρίζες και την οικογενειακή τους ιστορία ή προσπαθούν να επανασυνδεθούν με την πολιτισμική τους ταυτότητα.

Αξίζει να τονιστεί ότι οι επισκέπτες της βιβλιοθήκης δεν είναι μόνο αρμενικής καταγωγής. Ερευνητές και μελετητές διαφόρων εθνικοτήτων από την Ευρώπη, την Αμερική, τη Μέση Ανατολή και άλλες περιοχές του κόσμου καταφεύγουν στη βιβλιοθήκη Νουμπαριάν για τις πολύτιμες πηγές της, καθώς αποτελεί ένα ισχυρό κέντρο τεκμηρίωσης για τον αρμενικό κόσμο εντός της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και για τη ζωή στη διασπορά. Πρόκειται για έναν ανοιχτό φορέα γνώσης που προσφέρει απλόχερα πρόσβαση σε πλούσιο υλικό σχετικό με τον αρμενικό κόσμο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Μέσω του διαδικτύου, η βιβλιοθήκη έχει αποκτήσει ένα πραγματικά παγκόσμιο κοινό. Χρήστες από τις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά, την Τουρκία, τη Βραζιλία, την Αργεντινή, την Ουρουγουάη, την Ιταλία, την Αγγλία, την Ελβετία, το Βέλγιο, τη Γερμανία, την Αυστραλία, την Αρμενία, τον Λίβανο και φυσικά τη Γαλλία επικοινωνούν για να αξιοποιήσουν τις δυνατότητές της.

Καθώς οι κοινότητες της διασποράς είναι σήμερα διάσπαρτες σε όλο τον κόσμο, η διαδικτυακή παρουσία της βιβλιοθήκης έχει οδηγήσει στην ανάπτυξη μιας νέας δυναμικής. Η AGBU, στην οποία ανήκει η βιβλιοθήκη, διαθέτει συχνά υλικό από τις συλλογές της, ιδιαίτερα φωτογραφίες που έχουν χρησιμοποιηθεί σε πλήθος ντοκιμαντέρ και κινηματογραφικών παραγωγών με θέμα τη γενοκτονία.

Το αποτύπωμα της επίσκεψης

Φεύγοντας από τη βιβλιοθήκη Νουμπαριάν αισθάνθηκα πως δεν κρατούσα απλώς σημειώσεις αλλά κομμάτια μνήμης. Η περιήγηση στους χώρους της, με οδηγό τον Μικιρντίτς Μπασμά, δεν ήταν μια απλή ξενάγηση. Ήταν βύθιση σε έναν κόσμο ιστοριών, λέξεων, φωτογραφιών και φωνών που έφταναν από μακριά και όμως ακούγονταν τόσο δυνατά. Η ιστορία δεν ήταν πια κάτι μακρινό ή ακαδημαϊκό. Είχε πρόσωπα, ίχνη, αποδείξεις. Και αυτή η επίσκεψη μου υπενθύμισε πως η γνώση ζει όχι μόνο στα αρχεία αλλά και στους ανθρώπους που τη μοιράζονται με αφοσίωση και σεβασμό.

Tweet

Share