Ζακ Νταματιάν

Φέτος, ο αρμενικός καλλιτεχνικός κόσμος τιμά τη συμπλήρωση διακοσίων χρόνων από τη γέννηση του θεατρικού συγγραφέα Καπριέλ Σουντουκιάν, ενός πραγματικού πρωτοπόρου της τέχνης που εισήγαγε στο αρμενικό θέατρο το ρεύμα του ρεαλισμού.

Ο Καπριέλ Σουντουκιάν γεννιέται στην Τιφλίδα, σε οικογένεια εμπόρων. Στην ηλικία των έξι ετών χάνει τον πατέρα του Μγκιρντούμ, και η μητέρα του Τινατίνα αναλαμβάνει να μεγαλώσει τα τρία παιδιά τους, φροντίζοντας να λάβουν την πρέπουσα μόρφωση. Ο μικρός Καπριέλ, κατά τη βασική του εκπαίδευση στο σχολείο του αρμενολόγου Αγκόπ Σαχέν-Τσριμπετιάν, μαθαίνει δημοτική, καθαρεύουσα, λατινικά, γαλλικά και ιταλικά.

Συνεχίζει την εκπαίδευσή του για δύο χρόνια στην πανσιόν (εσώκλειστο σχολείο) των Αρζανιάν, και για ένα έτος στο σχολείο του εκσυγχρονιστή συγγραφέα Χατσαντούρ Αποβιάν, ο οποίος εισήγαγε καινοτόμες μεθόδους διδασκαλίας. Στα 15 του εγγράφεται στο ρωσικό γυμνάσιο της Τιφλίδας.

Το 1846 αφήνει για πρώτη φορά τη γενέτειρά του, καθώς γίνεται δεκτός στο τμήμα Ανατολικών Σπουδών, Ιστορίας και Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Αγίας Πετρούπολης. Εκεί θα εντρυφήσει στη ρωσική και παγκόσμια λογοτεχνία, με τα θέατρα της πρωτεύουσας να αποτελούν για τον ίδιο ένα είδος σχολείου. Παίρνοντας το πτυχίο του, επιστρέφει στην Τιφλίδα και εργάζεται για ένα διάστημα στη φημισμένη Σχολή Νερσισιάν. Αργότερα προσλαμβάνεται ως μεταφραστής στο αρμόδιο γραφείο της Αντιβασιλείας του Καυκάσου, αλλά εξαιτίας μιας διαφωνίας θα πάρει δυσμενή μετάθεση στη ρωσική πόλη Ντερμπέντ. Μετά από πέντε χρόνια παραμονής, αναλαμβάνει διοικητικό στέλεχος στην υπηρεσία του σιδηροδρόμου της Τιφλίδας. Λόγω της ευσυνείδητης επαγγελματικής του συμπεριφοράς, θα λάβει πολιτειακό τιμητικό τίτλο. Την περίοδο αυτή νυμφεύεται τη Σοφία Μιριμανιάν, με την οποία θα αποκτήσουν δέκα παιδιά, αλλά τελικά θα επιζήσουν τρία αγόρια και τρία κορίτσια.

Γύρω στα 40 του χρόνια ξεκινά το συγγραφικό του έργο με το βοντβίλ (ελαφρά θεατρική κωμωδία) «Η νυχτερινή προσμονή είναι ωφέλιμη». Το 1867 ολοκληρώνει μία από τις κορυφαίες του δημιουργίες, το «Χαταμπαλά» (συμφορά). Η κωμωδία αυτήθα μεταφερθεί στη μεγάλη οθόνη το 1971 από τον Γιούρι Γερζινγκιάν. Στο έργο του Καπριέλ Σουντουκιάν αποτυπώνεται η επιρροή του από τον γαλλικό ρεαλισμό αλλά και το νέο κοινωνικό περιβάλλον που διαμορφώνεται με την επικράτηση των καπιταλιστικών οικονομικών δομών.

Ο Καπριέλ γράφει κωμωδίες στην αρμενική διάλεκτο της Τιφλίδας, ενώ συχνά υπογράφει με το καλλιτεχνικό ψευδώνυμο «Χαμάλης». Στο επίκεντρο των έργων του βρίσκεται η ανάλυση των ανθρώπινων χαρακτήρων διαφορετικών κοινωνικών τάξεων. Αναδεικνύει την αδικία που βιώνει το γυναικείο φύλο αλλά και τις οικογενειακές συγκρούσεις μέσα από το χάσμα των γενεών. Ο ίδιος διέπεται από δημοκρατικές αξίες. Περνώντας στην ώριμη δημιουργική του φάση, εισάγει δραματικά στοιχεία στις κωμωδίες του.

Ο συγγραφέας και δραματουργός Τερενίκ Ντεμιρζιάν τον αποκαλεί «Χατσαντούρ Αποβιάν» της αρμενικής δραματουργίας. Ο «ποιητής πασών των Αρμενίων» Οβαννές Τουμανιάν τον θεωρεί ως τον δεύτερο μεγαλύτερο Αρμένιο συγγραφέα της Τιφλίδας, εφάμιλλο του ασούγ (βάρδος) Σαγιάτ Νοβά.

Ο Σουντουκιάν διακρίνεται και για το οργανωτικό του πνεύμα.

Συνεργάζεται με τον συγγραφέα Μπερτζ Μπροσιάν και τον ηθοποιό Κεβόρκ Τσιμισκιάν, προσδίδοντας στο αρμενικό θέατρο της Τιφλίδας επαγγελματική μορφή. Ο τελευταίος ήταν πρωταγωνιστής στο θεατρικό «Ο Μπέμπο», που θεωρείται η επιτομή του έργου του Σουντουκιάν. Αυτό πραγματεύεται την κοινωνική αδικία, με άξονα την αντιδικία του λαϊκού Μπέμπο εναντίον του πανούργου «εκπροσώπου» της μπουρζουαζίας Ζιμζίνοβ.

Το έργο γράφτηκε το 1870, και έκανε πρεμιέρα το επόμενο έτος, με το κοινό να αποθεώνει τον συγγραφέα και τους συντελεστές. Παρουσιάστηκε και στα ρωσικά σε Τιφλίδα και Μόσχα, στα γεωργιανά (σε μετάφραση του ίδιου του Σουντουκιάν) σε διάφορες πόλεις της χώρας, αλλά και στα αζερικά σε Ταυρίδα και Μπακού. Με αυτό το έργο πραγματοποιήθηκαν τα εγκαίνια του θεάτρου «Σουντουκιάν» στο Γερεβάν το 1922 αλλά και η επανέναρξη των παραστάσεων στον ανακαινισμένο χώρο το 2016. Το 1935 αποτέλεσε την πρώτη ομιλούσα ταινία του αρμενικού κινηματογράφου σε σκηνοθεσία Χαμό Πεγκναζαριάν, στην ιστορική αίθουσα «Μόσκβα».

«Εάν το θελήσετε με την καρδιά σας και με κρίνετε άξιο για άγαλμα, αντί εμού, αυτό το άγαλμα να το τοποθετήσετε για τον Μπέμπο, στο κατάλληλο μέρος... Κάτω στο βάθρο να είναι γραμμένα τα λόγια του Μπέμπο: Δε γράφεις με το σπασμένο σου χέρι;». Τα λόγια αυτά αποτελούν παρακαταθήκη του ίδιου του Καπριέλ Σουντουκιάν.

Έγιναν πραγματικότητα, με το άγαλμα να τοποθετείται στο προαύλιο του θεάτρου που φέρει το όνομά του, έργο του γλύπτη Κρικόρ Αχαρονιάν. Ο Καπριέλ Σουντουκιάν φεύγει από τη ζωή το 1912, και κηδεύεται στο Αρμενικό Νεκροταφείο «Χοτσιβάνκ» της Τιφλίδας. Το όνομά του έχει δοθεί σε δρόμους και σχολεία της Αρμενίας, ως ελάχιστος φόρος τιμής για την προσφορά του στο αρμενικό θέατρο.

Πηγές: hy.wikipedia.org, Henq.am

Tweet

Share