Καραμπετιάν Βερζίν 

Ξεχωριστή προσωπικότητα της αρμενικής κοινότητας στη μεταπολεμική Ελλάδα και γνήσιο τέκνο της Μακεδονίας, ο Αγκόπ Κασαπιάν συνέβαλε σημαντικά με το όραμα και το έργο του στην αναμόρφωση, στην εξωστρέφεια και στην ευδόκιμη πορεία της ελληνοαρμενικής κοινότητας στη Θεσσαλονίκη.

Ο Χοβακίμ Κασαπιάν από τη Σηλυβρία, κάτοικος Καβάλας —εγκατεστημένος εκεί με την ανταλλαγή πληθυσμών της συνθήκης της Λωζάννης του 1923—, και η ορφανή Βαρτανούς Ντονικιάν από τη Σεβάστεια —αρχικά τρόφιμος του ορφανοτροφείου NearEastReliefτης Σύρου και κατόπιν ψυχοκόρη μιας εξαίρετης ελληνικής οικογένειας στη Δράμα— γνωρίζονται και παντρεύονται στην Καβάλα. Το 1946, το ζευγάρι αποκτά το μοναχοπαίδι τους Αγκόπ, και το 1948 η οικογένεια αφήνει οριστικά την Καβάλα και εγκαθίσταται μόνιμα στη Θεσσαλονίκη.

Τα πρώτα του χρόνια, ο Αγκόπ πηγαίνει στο ελληνικό δημοτικό σχολείο της γειτονιάς του, ενώ παράλληλα μαθητεύει και στο εβδομαδιαίο αρμενικό σχολείο Τζαγ-γκοτς, που λειτουργεί εντός της κοινότητας, στην αυλή της αρμενικής εκκλησίας. Με δασκάλα τη Μαίρη Μανουκιάν, κάθε Τετάρτη και Σάββατο απόγευμα, για περίπου τέσσερις ώρες, μαθαίνει βασική ανάγνωση και γραφή της μητρικής του γλώσσας. Είναι και αυτός ένας από τους πολλούς μικρούς επιβάτες που κρύβονται ο ένας πάνω στον άλλον κάτω από τα καθίσματα του αυτοκινήτου, παριστάνοντας τους «πεθαμένους», καθ’ υπόδειξη του οδηγού Αντρανίκ Κιρετζιάν, για να περάσουν ανενόχλητοι μπροστά από το άγρυπνο μάτι του μοναδικού τροχονόμου. Ο αγαπημένος τους εθελοντής σοφέρ μαζεύει όλα τα αρμενόπαιδα από τις τέσσερις γωνιές της Θεσσαλονίκης με το μεγάλο μαύρο επιβατηγό ταξί του και τα πηγαινοφέρνει —παράνομα αλλά με περίσσεια προφύλαξη— στο σχολείο, δύο φορές την εβδομάδα.

Από πολύ νωρίς, ο Αγκόπ είναι κατασταλαγμένος για το επάγγελμα που θα ακολουθήσει και ήδη από μικρή ηλικία δηλώνει στους φίλους του ότι θα γίνει δικηγόρος. Και όπως θα αποδειχτεί και στη μετέπειτα ζωή του, όλοι οι στόχοι του Αγκόπ εμπεριέχουν προσήλωση και συστηματική προσπάθεια, με αποτέλεσμα το 1965 να περάσει στη Νομική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, από όπου θα αποφοιτήσει ως νομικός το 1972, ασκώντας το επάγγελμα του δικηγόρου έως το τέλος της σύντομης ζωής του.

Το 1964, ο 18χρονος Αγκόπ Κασαπιάν καλείται να συνοδεύσει τον ηλικιωμένο Σιμόν Βρατσιάν κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του στην Ελλάδα, στα ιαματικά λουτρά του Λαγκαδά, εξαιτίας της επιβαρυμένης υγείας του. Οι είκοσι ημέρες που περνάει με τον πολιτικό, συγγραφέα και πρώην πρωθυπουργό της Αρμενικής Δημοκρατίας του 1918 σημαδεύουν τον Αγκόπ και αλλάζουν την πορεία του.

Εγγράφεται αμέσως στις τάξεις του κόμματος της Αρμενικής Επαναστατικής Ομοσπονδίας, ενώ παράλληλα ξεκινά την εκμάθηση της αρμενικής γλώσσας με εντατική προσωπική προσπάθεια και μέσω αλληλογραφίας με καταξιωμένους γνώστες της γλώσσας, όπως ο Χοβσέπ Μπαραζιάν και ο Αγκόπ Τζελαλιάν.

Για άλλη μία φορά, ο στόχος του επιτυγχάνεται. Ο Αγκόπ Κασαπιάν συμμετέχει σε αρκετά παναρμενικά συνέδρια ανά τον κόσμο, καλείται από αρμενικές κοινότητες του εξωτερικού και δίνει διαλέξεις που καθηλώνουν, προκαλώντας την επικρότηση αλλά και το έντονο ενδιαφέρον του κοινού. Και όλα αυτά στην αρμενική γλώσσα…

Αυτή την ταχύτατη εξέλιξη του φερέλπιδος νέου παρατηρεί και ο Καραμπέτ Καλφαγιάν, που θα γίνει μέντορας και μετέπειτα συνεργάτης του. Κατά την ταραγμένη εκείνη περίοδο της μεταπολίτευσης στην Ελλάδα, που συμπίπτει με την περίοδο της έναρξης του αρμενικού απελευθερωτικού κινήματος, της αναγνώρισης του αρμενικού ζητήματος αλλά κυρίως της διατήρησης της αρμενικής ταυτότητας και συνείδησης, η μεγάλη αυτή προσωπικότητα εμφυσά στον Αγκόπ και σε μερικούς ακόμη νέους τον πατριωτισμό και το αίσθημα ευθύνης για την προστασία και τη διατήρηση του αρμενικού στοιχείου στη Βόρεια Ελλάδα.

Εκείνη την εποχή, η αρμενική νεολαία της Θεσσαλονίκης βρίσκεται σε πλήρη αναβρασμό και παρουσιάζει μεγάλη κινητικότητα. Τετραφωνική μεικτή χορωδία δίνει συναυλίες υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση του Αρθούρου Μορτζικιάν και ενίοτε του Χράιρ Νικολιάν, με πλούσιο ρεπερτόριο αρμενικών παραδοσιακών τραγουδιών και εκκλησιαστικών ύμνων. Η χορευτική ομάδα της Ένωσης Νεολαίας Θεσσαλονίκης, με παραδοσιακές αρμενικές στολές που έφτιαχναν τα ίδια τα μέλη, αναβιώνει τον αρμενικό παραδοσιακό χορό, ενώ η θεατρική ομάδα, με σκηνοθέτη και σκηνογράφο τον Αγκόπ Κασαπιάν, ανεβάζει αρμενικά πατριωτικά έργα όπως τα «Ζαρτόνκ» (αναγέννηση), «Βαρτανάντς» (ο πόλεμος του Αβαράιρ) και «Βερτσίν Κουζ» (ο τελευταίος θρήνος).

Αξίζει να σημειωθεί ότι το θεατρικό έργο «Βερτσίν Κουζ» το είχε γράψει ο Αγκόπ Κασαπιάν στην αρμενική γλώσσα, ενώ ο ίδιος είχε σχεδιάσει και τα κοστούμια της παράστασης! Οι πάμπολλες πολιτιστικές και κυρίως πολιτικές αυτές εκδηλώσεις αναδεικνύουν ξανά τον αρμενικό πολιτισμό και ευαισθητοποιούν την ελληνική κοινή γνώμη γύρω από το φλέγον αρμενικό ζήτημα.

Ο χαρισματικός Αγκόπ Κασαπιάν είναι πολύ ενεργός. Πιστεύει στη συλλογικότητα και στην ομαδική δουλειά, για αυτό και συγκεντρώνει, μαζί με τον Καραμπέτ Καλφαγιάν, τη νεολαία, ακόμη και τους «απομακρυσμένους και ξεχασμένους Αρμένιους». Έχει πειθώ, έχει όραμα, αλλά κυρίως έχει την εξυπνάδα να μοιράζει δουλειές και αξιώματα σε όλους, με απώτερο σκοπό να τους προωθεί σε υπεύθυνες θέσεις και να τους παρακινεί να συμμετέχουν στα κοινά.

Η παρουσία του στην Ένωση Νεολαίας, στην Ένωση Αθλητών Χομενετμέν, στον Σταυρό του Ελέους, στον πολιτιστικό σύλλογο Χαμασκαΐν και στην Αρμενική Εθνική Επιτροπή είναι αισθητή. Ο ίδιος προσφέρει πάντα τον καλύτερό του εαυτό, είτε ως απλό μέλος στα πρώτα του βήματα είτε αργότερα καταλαμβάνοντας διοικητικές θέσεις. Αναλαμβάνει —πάντα αφιλοκερδώς— καθήκοντα νομικού συμβούλου της αρμενικής κοινότητας Θεσσαλονίκης και διεκπεραιώνει αρκετές νομικές και μη υποθέσεις.  

Το 1975 παντρεύεται την παιδική του φίλη και φιλόλογο αγγλικής γλώσσας Γκιούλα Ντουργουτιάν και μαζί αποκτούν δύο παιδιά, τον Οβίκ, ενεργό μέλος και ένας από τους σημερινούς ιθύνοντες της αρμενικής κοινότητας Θεσσαλονίκης, και τη Βαρτενή, που δραστηριοποιείται στην τοπική αρμενική κοινότητα Λευκωσίας στην Κύπρο. Η έντονη δράση του Αγκόπ και της Γκιούλα και η συμμετοχή τους στις αρμενικές δομές ξεκινά από τη νεαρή τους ηλικία και συνεχίζεται αδιάλειπτα και μετά τον γάμο τους.

Άλλη μία σημαντική και αξιοθαύμαστη πτυχή στη ζωή του Αγκόπ είναι η παρακαταθήκη που μας άφησε μέσω των πνευματικών και φιλολογικών του αναζητήσεων. Εκτός από το θεατρικό «Βερτσίν Κουζ», ένα πολιτικό δράμα για τη σφαγή των Αρμενίων που γράφει εξ ολοκλήρου στην αρμενική γλώσσα, ο ίδιος ασχολείται και με τη λογοτεχνία. Κατά τη διάρκεια εκμάθησης της αρμενικής γλώσσας μέσω αλληλογραφίας, ο μέγας φιλαναγνώστης της ελληνικής λογοτεχνίας διαβάζει παράλληλα αρμενική ποίηση και λογοτεχνία, για να εμπεδώσει καλύτερα και γρηγορότερα τη γλώσσα. Οι κλασικοί συγγραφείς και ποιητές τον μαγεύουν, και περιπλανώμενος ανάμεσα στους στίχους, συναντά τα κρυμμένα του συναισθήματα, τον πόνο και την οργή που προκαλεί η αδικία και η βάναυση σφαγή των 1,5 εκατομμυρίων προγόνων του. Στοιχειώνουν τη μνήμη του ο ξεριζωμός και η βάρβαρη μεταχείριση του μαρτυρικού λαού του.

Ο Αγκόπ μεταφράζει στην ελληνική γλώσσα ποιήματα του Σιαμαντό¹, όπως το «Η εκδίκηση των αιώνων» και «Μια χούφτα στάχτη», του Τανιέλ Βαρουζάν, όπως το «Η σφαγή», του Αβεντίς Αχαρονιάν, όπως το «Τιμή σου, μαρτυρικέ λαέ», αλλά και πεζά έργα διαφόρων Αρμενίων συγγραφέων, δοκίμια για την αρμενική γλώσσα και τη διατήρηση της εθνικής μας ταυτότητας, τη βιογραφία του Χατσαντούρ Αποβιάν και πολλά ακόμη. Ο Αγκόπ γίνεται ένας από τους ελάχιστους Αρμένιους στην Ελλάδα που μεταφράζει έργα της αρμενικής φιλολογίας. Δυστυχώς, τα έργα αυτά δεν είναι γνωστά στο ευρύ κοινό, διότι βρίσκονται σε χειρόγραφη μορφή στα χέρια της οικογένειάς του, μιας και δεν πρόλαβε να τα ολοκληρώσει και να τα εκδώσει. Εκτός από τις μεταφράσεις Αρμενίων ποιητών, γράφει και το ποίημα «Νέμεση», το οποίο πρωτοδημοσιεύτηκε στο βιβλίο του Ιωάννη Χασιώτη «Η Αρμενική κοινότητα της Θεσσαλονίκης» και το φιλοξενούμε στο περιοδικό μας.

Η σύντομη ζωή του είναι αντιστρόφως ανάλογη με το μεγάλο και δυσαναπλήρωτο κενό που αφήνει η απουσία του με τον ξαφνικό του θάνατο στις 7 Δεκεμβρίου 1990 σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα.

Μόλις 44 ετών… Η λάμψη και το φως του σβήνουν πριν προφτάσει να χαρεί την επίσημη ανακήρυξη ανεξαρτησίας της πατρίδας του έναν χρόνο μετά, πριν δει το κόμμα που υπηρετεί πιστά μέχρι το τέλος της ζωής του να μπαίνει στο κοινοβούλιο της ελεύθερης πατρίδας του. Η μακροχρόνια δράση του, όμως, είχε συμβάλει στην πραγματοποίηση αυτού του σκοπού. Για άλλη μία φορά, λοιπόν, ο στόχος του Αγκόπ Κασαπιάν επετεύχθη, και ας μην πρόλαβε να το χαρεί.

1. Με τη συμπλήρωση ενός χρόνου από τον θάνατο του Αγκόπ Κασαπιάν, ο αρμενικός πολιτιστικός σύλλογος Χαμασκαΐν της Θεσσαλονίκης οργάνωσε, στις 3 Δεκεμβρίου 1991, ειδικό φιλολογικό μνημόσυνο αφιερωμένο στη μνήμη του εκλιπόντος, παρουσιάζοντας σε ένα αυτοτελές τεύχος ένα ενδεικτικό μέρος των μεταφράσεων που είχε εκπονήσει. Το τεύχος αυτό είναι διαθέσιμο στη ηλεκτρονική βιβλιοθήκη-αρχειοθήκη του περιοδικού μας, www.kantsaran.gr, όπου μπορείτε να βρείτε μερικά από τα έργα του Αγκόπ Κασαπιάν.

ΝΕΜΕΣΗ

Εχθές στον ύπνο —ίσως και στον ξύπνιο—
τ’ όνειρο, σαν ζωγραφιά ξέθωρη,
αμυδρά φωτισμένη από λύχνο,
πρόβαλε ψηλόκορμη μια κόρη.
Φόβο που στη θέση καρφώνει πήρα,
κι αυτή, αργοσηκώνοντας το χέρι
μακρινά, ορατά μου δείξε μέρη
όλο φρίκη, μ’ αιμάτινη πορφύρα.
Είδα τους μάρτυρες τ’ Απρίλη… πήγα
να κλάψω, μα η κόρη δεν μ’ αφήνει.
Υψώνει την πυγμή της, και «Κυνήγα»,
λέει, «το χώμα μας να μην τους μείνει».

Tweet

Share