Στις απαρχές του 20ού αιώνα, τέσσερις Αρμένιοι επιχειρηματίες βρίσκονταν ανάμεσα στους μεγαλύτερους ιδιοκτήτες πετρελαϊκών εταιρειών του κόσμου. Παρακάτω συνοψίζουμε τη ζωή και το έργο τους, με ιδιαίτερη έμφαση στην πατριωτική και φιλανθρωπική τους δράση.

Ζιράιρ Σουσανιάν

Αλέξανδρος Μαντασεάντς (1842-1911)

Ο Αλέξανδρος Μαντασεάντς (Μαντασιάν) υπήρξε ένας από τους σπουδαιότερους Αρμένιους ευεργέτες. Με δικά του μέσα ίδρυσε το μεγαλύτερο αρμενικό ορφανοτροφείο του Καυκάσου, ενώ χρηματοδότησε την ανέγερση εκκλησιών και κοινοτικών κτηρίων στο Γερεβάν, στο Μπακού, στη Μόσχα, στην Αγία Πετρούπολη και στο Παρίσι. Συνεισέφερε γενναιόδωρα και στην ανέγερση του νέου κτηρίου της Θεολογικής Σχολής Νερσεσιάν στην Τιφλίδα. Χάρη στην αρωγή του ανεγέρθηκε ένα νέο πατριαρχικό μέγαρο με ευρύχωρες αίθουσες και χώρους υποδοχής στην Αγία Έδρα του Ετσμιατζίν. Καθώς περνούσε μεγάλα διαστήματα στο Παρίσι, συνέλαβε την ιδέα να ανεγείρει εκεί μια αρμενική εκκλησία. Αγόρασε οικόπεδο στο κέντρο της πόλης με 450.000 φράγκα και διέθεσε ακόμη 1.540.000 φράγκα για την οικοδόμηση της αρμενικής εκκλησίας του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή. Παράλληλα, ο Μαντασεάντς υπήρξε θερμός υποστηρικτής της παιδείας, των επιστημών, της τέχνης και της λογοτεχνίας. Χρηματοδότησε τις σπουδές άνω των διακοσίων Αρμενίων νέων στα καλύτερα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια, πολλοί από τους οποίους αναδείχθηκαν σε διακεκριμένες μορφές του πνευματικού και πολιτιστικού βίου.

Στεπάν Λιανοσιάν (1872-1949)

Σύγχρονος του Μαντασεάντς και ιδιοκτήτης τεράστιων πετρελαϊκών κοιτασμάτων, ο Στεπάν Λιανοσιάν διακρίθηκε περισσότερο στον επιχειρηματικό παρά στον φιλανθρωπικό τομέα. Η συνοικία Αλτουφέεβο της Μόσχας, που φέρει το όνομα «Λιανοζόφ», θυμίζει ακόμη τη δράση του. Εκεί σώζονται η ορθόδοξη εκκλησία και η πολυτελής οικογενειακή έπαυλή του.

Το 1920 ίδρυσε στο Παρίσι την «Ένωση Ρώσων Εμπόρων και Βιομηχάνων» (TorgProm), με σκοπό την υπεράσπιση των συμφερόντων των Ρώσων επιχειρηματιών που είχαν εξοριστεί. Ήδη από το 1919 είχε αναλάβει ενεργό ρόλο στην προμήθεια όπλων για την αντιμπολσεβικική κυβέρνηση. Ο Λιανοσιάν πέθανε το 1949 και τάφηκε στο κοιμητήριο «Passy» του Παρισιού.

Μικαέλ Αραμιάντς (1843-1922)

Ο Μικαέλ Αραμιάντς υπήρξε μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες του αρμενικού επιχειρηματικού και φιλανθρωπικού κόσμου στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα.

Ήταν ιδρυτής της «Εθνικής Φιλανθρωπικής Εταιρείας» της Τιφλίδας, μόνιμος επίτροπος της Σχολής Νερσεσιάν και χρηματοδότης του γνωστού «Νοσοκομείου Αραμιάντς».

Κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου προσέφερε καταφύγιο σε χιλιάδες Αρμένιους πρόσφυγες, οικοδομώντας ειδικούς ξενώνες φιλοξενίας. Στο παλάτι του γράφτηκε η Διακήρυξη της Πρώτης Δημοκρατίας της Αρμενίας, ενώ εκεί φιλοξενούνταν συχνά προσωπικότητες όπως ο ποιητής Οβαννές Τουμανιάν και ο Καθολικός Χριμιάν Χαϊρίκ. Με την εδραίωση του σοβιετικού καθεστώτος έχασε όλη του την περιουσία και την κοινωνική του θέση. Πέθανε πάμφτωχος το 1922 και τάφηκε στο αρμενικό νεκροταφείο «Χοτζιβάνκ» της Τιφλίδας.

Γκαλούστ Γκιουλμπενκιάν (1869-1955)

Ο Γκαλούστ Γκιουλμπενκιάν, ο «κύριος 5%» όπως έμεινε γνωστός, υπήρξε μία από τις σπουδαιότερες μορφές της παγκόσμιας πετρελαϊκής βιομηχανίας και ένας από τους μεγαλύτερους Αρμένιους ευεργέτες του 20ού αιώνα.

Ξεκίνησε την καριέρα του στο γραφείο του Αλέξανδρου Μαντασεάντς στην Κωνσταντινούπολη, ενώ απέκτησε εκτάσεις με πλούσια κοιτάσματα πετρελαίου στην Περσία και συνέβαλε στη δημιουργία της British Petroleum (BP).

Στις αρχές του αιώνα κατείχε εταιρείες εξόρυξης πετρελαίου σε διάφορα μέρη του κόσμου, όπως Βενεζουέλα, Ιράν, Ιράκ, Σαουδική Αραβία και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Μετά τον θάνατο του Μπογός Νουμπάρ Πασά, το 1930, ανέλαβε την προεδρία της Αρμενικής Γενικής Φιλανθρωπικής Ένωσης (AGBU). Με δική του χρηματοδότηση ανεγέρθηκε στο Λονδίνο η εκκλησία του Αγίου Σαρκίς (1920-1922), εμπνευσμένη από τη μονή του Χαγμπάτ.

Το 1929 ίδρυσε στα Ιεροσόλυμα τη βιβλιοθήκη «Γκιουλμπενκιάν», δίπλα στο Αρμενικό Πατριαρχείο.

Παράλληλα ενίσχυσε οικονομικά το αρμενικό νοσοκομείο του Σουρπ Πργκιτς (Αγίου Σωτήρος) στην Κωνσταντινούπολη καθώς και πλήθος σχολείων και ιατρικών ιδρυμάτων στην Τουρκία, στη Συρία, στον Λίβανο, στην Ιορδανία και στο Ιράκ.

Χρηματοδότησε επίσης τη συντήρηση του μουσείου και των τειχών της Αγίας Έδρας του Ετσμιατζίν. Το Ίδρυμα Γκαλούστ Γκιουλμπενκιάν, με έδρα τη Λισαβόνα, συνεχίζει μέχρι σήμερα το ανθρωπιστικό και πολιτιστικό του έργο.

***

Οι Μαντασεάντς, Λιανοζόφ, Αραμιάντς και Γκιουλμπενκιάν κατείχαν σημαντικό μέρος του παγκόσμιου πετρελαίου και θεωρούνταν «οι βασιλείς του πετρελαίου» της εποχής τους. Η περιουσία των τριών πρώτων δημεύθηκε από τους Μπολσεβίκους, και έτσι έχασαν τα πετρελαϊκά τους «βασίλεια». Υπήρξαν σύγχρονοι της Γενοκτονίας των Αρμενίων, της Πρώτης Δημοκρατίας της Αρμενίας και της Μπολσεβικικής Επανάστασης. Ίσως, αν είχαν παραμείνει ηγεμόνες του πετρελαίου, η ιστορία του αρμενικού έθνους να είχε γραφτεί αλλιώς. Όμως ένα πράγμα είναι βέβαιο: η ζωή τους αποτελεί υπόδειγμα ευφυΐας, εργατικότητας και πατριωτισμού —μια πολύτιμη παρακαταθήκη από την οποία οι μελλοντικές γενιές των Αρμενίων έχουν πολλά να διδαχθούν.

Tweet

Share