Το 2013, ύστερα από τηλεφώνημα του Ασημάκη Παυλέλλη από τη Λέσβο, ενημερωθήκαμε ότι στο χωριό Ίππειος, κοντά στα ερείπια της βυζαντινής εκκλησίας της Αγίας Άννας, υπάρχει μια μεγάλη πέτρα με αρμενική επιγραφή.

Η πέτρα αυτή είχε έρθει στην επιφάνεια τη δεκαετία του 1980 μετά από εργασίες της ΕΥΔΑΠ.

Ο κ. Παυλέλλης εξέφρασε την ανησυχία του, καθώς κατά την τελευταία επίσκεψή του στον χώρο διαπίστωσε ότι η επιγραφή έχει χαραχθεί με μεταλλικό αντικείμενο. Ζητήσαμε να μας αποστείλει φωτογραφίες, και επιβεβαιώσαμε ότι πρόκειται για αρμενική επιτάφια επιγραφή του 1735. Δυστυχώς, κάποια γράμματα δεν έχουν διασωθεί, και η ανάγνωση ήταν δύσκολη. Η επιγραφή είναι χαραγμένη με την αρμενική γραμματοσειρά «Νοτρκίρ», η γλώσσα είναι λαϊκή και παρουσιάζει γραμματικές παρατυπίες.

Σύμφωνα με την επιγραφή, το όνομα του κεκοιμημένου είναι Χαραϊπάτ, πιθανότατα παραφθορά του Χαϊραμπέτ, ενώ το επώνυμο φαίνεται να ήταν Παπαζιάν, το οποίο κατά την οθωμανική περίοδο συχνά γινόταν Παπαζιόγλου. Η καταγωγή του είναι από το Γεγιβάρτ, παλιά πόλη της σημερινής ανατολικής Αρμενίας, στον νομό Κοτάικ. Χωριό με το ίδιο όνομα υπάρχει και στο Σιουνίκ, στη νότια Αρμενία.

Το εύρημα έχει ιδιαίτερη αξία, καθώς αποτελεί την πρώτη γνωστή αρμενική επιγραφή στο νησί. Στις μελέτες για την αρμενική παρουσία εκείνης της περιόδου στον ελλαδικό χώρο δεν υπάρχει καμία καταγραφή για τη Λέσβο, αν και μπορεί να θεωρηθεί πιθανή η ύπαρξη μιας μικρής αρμενικής κοινότητας. Συγκεκριμένα, στονχωριό Αφάλωνας, ένα ξωκλήσι είναι αφιερωμένο στηνΠαναγιάτηνΑρμενοπούλα, ενώ στο παλιό ελαιοτριβείο η βρύση και το πηγάδι ονομάζονται«Αρμενάκι»!

Σε άρθρο μας στο τεύχος 79 (Οκτώβριος-Δεκέμβριος 2013) είχαμε τονίσει πως για τη διαφύλαξη του σημαντικού αυτού ευρήματος θα έπρεπε οι τοπικές αρχές της Λέσβου και η αρμενική κοινότητα «να πάρουν κάποια πρωτοβουλία πριν να είναι αργά».

Παράλληλα, είχαμε ενημερώσει τους αρμόδιους φορείς της Αρμενικής Μητρόπολης Αθηνών, καταθέτοντας συγκεκριμένες προτάσεις για τη μεταφορά και προστασία του.

Σε πρόσφατη ανάρτησή του στο διαδίκτυο, ο κ. Παυλέλλης δημοσιοποίησε φωτογραφία της επιγραφής, η οποία έχει πλέον ασβεστωθεί, συνοδεύοντάς τη με το εξής σχόλιο: «Δυστυχώς κάποιοι ασβέστωσαν την αρμενική επιγραφή στον Ίππειο. Έχουμε πει και άλλες φορές ότι η θέση για ένα τέτοιο εύρημα δεν μπορεί να είναι στα χωράφια. Δεν είναι απλώς η μοναδική επιγραφή που έχουμε στο νησί στην αρμενική γλώσσα. Η συγκεκριμένη γραμματοσειρά, η «Νοτρκίρ», είναι σπάνια και ίσως μοναδική για ολόκληρη την Ελλάδα. Βλέποντάς την, σου δίνει την εικόνα αραμαϊκής γραφής. Με την ευκαιρία της κατασκευής του Μουσείου Νεότερης Ιστορίας Λέσβου, ίσως ήρθε επιτέλους η ώρα να μετακινηθεί».

Η δυσάρεστη αυτή εξέλιξη αποδεικνύει για ακόμη μία φορά πως οι πράξεις είναι σημαντικότερες από τα λόγια.

Η αρμενική επιτάφια επιγραφή της Λέσβου αποτελεί μια σπάνια περίπτωση ιστορικού τεκμηρίου που αντιμετωπίστηκε με αδιαφορία. Ευελπιστούμε πως στο μέλλον θα μεταφερθεί, θα συντηρηθεί και θα βρει τη θέση που της αξίζει σε κάποιο μουσείο.

«Α»

Tweet

Share