Επιμέλεια: Ταλίν Μαρντικιάν

«Κτίζω αυτό το σχολείο για να πάρω εκδίκηση για το έθνος μου…
Ο Τούρκος μας αποδεκάτισε. Έσφαξε πρώτα τους αρχηγούς μας, τους ηγέτες μας
και ύστερα ολόκληρο το ακέφαλο έθνος μας…
Αυτά τα ορφανά μικρά πρέπει να ξανακτίσουν τις πατρογονικές τους εστίες
και να τα προετοιμάσουμε για ηγέτες μας…
Είναι η επιθυμία μου όπως το Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο Μελκονιάν
υφίσταται ανά τους αιώνες και χρησιμεύει ως λίκνο διαφωτισμού
που θα παράγει χρήσιμα και με ακέραιο ήθος μέλη του αρμενικού έθνους,
της αρμενικής πατρίδας και της ανθρωπότητας».

                                                                                                                                                                    Καραμπέτ Μελκονιάν

Ιστορική διαδρομή

Το εκπαιδευτικό ινστιτούτο «Μελκονιάν» ιδρύθηκε το 1926 στη Λευκωσία, με την ευεργεσία των αδελφών με καταγωγή από την Καισάρεια. Επί σχεδόν ογδόντα χρόνια, το ινστιτούτο «Μελκονιάν» παρείχε υψηλού επιπέδου εκπαίδευση σε μαθητές και μαθήτριες από σαράντα χώρες.

Τα αδέλφια Μελκονιάν, κάτοικοι Αιγύπτου και ιδιοκτήτες του διάσημου εργοστασίου καπνού «K. & G. Melkonian», αποφάσισαν να δωρίσουν ολόκληρη την περιουσία τους για την εκπαίδευση των παιδιών του αρμενικού έθνους. Για τον λόγο αυτό ίδρυσαν το εκπαιδευτικό ινστιτούτο «Μελκονιάν», υπό την επίβλεψη της Αρμενικής Γενικής Ένωσης Αγαθοεργίας (AGBU).

Αν και η αρχική επιθυμία ήταν το εκπαιδευτήριό τους να χτιστεί στην Αρμενία, επιλέχθηκε τελικά η Κύπρος, κυρίως λόγω της γεωγραφικής εγγύτητας με άλλες αρμενικές κοινότητες. Ο θεμέλιος λίθος του «Μελκονιάν» κατατέθηκε τον Φεβρουάριο του 1924 στην Αγλαντζιά της Λευκωσίας, σε έκταση 186.289 τετραγωνικών μέτρων. Το αρχιτεκτονικό σχέδιο είναι έργο του Αιγυπτιο-αρμένιου αρχιτέκτονα Γκαρό Μπαλιάν.

Το «Μελκονιάν» αποτελούνταν από περίπου είκοσι μεγάλα και μικρά κτήρια και, εκτός από τα ξακουστά δίδυμα τριώροφα κτήριά του (αρρένων και θηλέων), διέθετε δικό του νοσοκομείο, την έπαυλη του ευεργέτη(όπου διέμενε ο Κ. Μελκονιάν τους καλοκαιρινούς μήνες, ενώ μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1980 χρησιμοποιούνταν ως κατοικία του εκάστοτε διευθυντή), τον υδατόπυργο, το κτήριο των καθηγητών, κουζίνα, εργαστήρια, μηχανουργείο, φάρμα κ.ά..

Το 1927 ιδρύθηκε και η σχολική βιβλιοθήκη, η οποία μέχρι το κλείσιμό της το 2005 φιλοξενούσε δεκάδες χιλιάδες αρμενικά και ξένα βιβλία κλασικής και σύγχρονης λογοτεχνίας, καθώς και περιοδικά και εφημερίδες.

Ο Κρικόρ Μελκονιάν απεβίωσε το 1920 στην Αλεξάνδρεια, ενώ ο Καραμπέτ το 1934. Τα λείψανά τους μεταφέρθηκαν από την Αίγυπτο και οι τάφοι τους βρίσκονται ανάμεσα στα δίδυμα κτήρια του «Μελκονιάν». Στο σημείο αυτό, το 1938, μαθητές έχτισαν ένα ξύλινο μαυσωλείο, το οποίο αργότερα αντικαταστάθηκε από μαρμάρινο μνημείο. Το μνημείο αυτό εγκαινιάστηκε το 1956, τη χρονιά που εορτάστηκε και η τριακονταετηρίδα του «Μελκονιάν», και αποτελείται από δύο ορειχάλκινες προτομές των αδελφών Μελκονιάν, ένα χειροποίητο χατσκάρ (σταυρόπετρα) και ανάγλυφες φιγούρες μαθητών και μαθητριών, φιλοτεχνημένες από τον αρχιτέκτονα Μαρτιρός Αλτουνιάν και τον γλύπτη Λέον Μουράτοφ.

Εκπαιδευτική εξέλιξη και πολυδιάστατη δραστηριότητα

Το 1926 άρχισε η επίσημη λειτουργία του «Μελκονιάν», και στις 6 Ιουλίου 1930 πραγματοποιήθηκε η πρώτη τελετή αποφοίτησης. Διακόσια τριάντα πέντε ορφανά που επέζησαν της Γενοκτονίας των Αρμενίων αποτέλεσαν τους πρώτους μαθητές του ινστιτούτου, το οποίο αρχικά λειτούργησε ως ορφανοτροφείο, καλύπτοντας τις άμεσες ανάγκες της εποχής.

Το «Μελκονιάν» παρείχε υψηλό επίπεδο διδασκαλίας σε επτά γλώσσες (αρμενικά, αγγλικά, ελληνικά, αραβικά, γαλλικά, βουλγαρικά και ρωσικά). Το 1928, με την προσθήκη δύο επιπλέον τάξεων μετά το δημοτικό, η σχολή μετατράπηκε σε ανώτερο δημοτικό σχολείο με επαγγελματική κατεύθυνση. Το 1937 το «Μελκονιάν» αναβαθμίστηκε σε σχολή δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και περιελάμβανε τους ακόλουθους κλάδους:

Α. Διδασκαλείο, με τετραετές πρόγραμμα, όπου γίνονταν δεκτοί μόνο απόφοιτοι του δημοτικού σχολείου, με στόχο την κατάρτιση δασκάλων για τα αρμενικά σχολεία της διασποράς.

Β. Κλάδο εξειδίκευσης, όπου οι μαθητές παρακολουθούσαν παιδαγωγικά ή εμπορικά μαθήματα.

Γ. Τεχνική σχολή, με τριετές πρόγραμμα, όπου γίνονταν δεκτοί μαθητές απόφοιτοι του δημοτικού σχολείου, οι οποίοι, αφού παρακολουθούσαν τα καθημερινά μαθήματα, συνέχιζαν με το επάγγελμα της προτίμησής τους (ξυλουργική, μηχανική, υποδηματοποιία και ραπτική). Ο κλάδος αυτός λειτούργησε από το 1937 έως το 1942.

Στις 13 Μαρτίου 1940 η κυβέρνηση της Κύπρου, με επίσημο έγγραφο, αναγνώρισε το εκπαιδευτικό ινστιτούτο «Μελκονιάν» ως σχολή δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Από τότε, τα πτυχία του «Μελκονιάν» πιστοποιούνταν από τη Διεύθυνση Παιδείας της Κύπρου. Τον Σεπτέμβριο του 1964 ιδρύθηκε και το Γενικό Γυμνασιακό Τμήμα, και στις 30 Απριλίου 1965 το «Μελκονιάν» αναγνωρίστηκε ως εκπαιδευτικό ίδρυμα ισότιμο με τα κρατικά σχολεία της Κύπρου.

Ιστορικές δοκιμασίες και κληρονομιά

Στις 20 Ιουλίου 1974, την πρώτη ημέρα της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο, το «Μελκονιάν» έγινε στόχος βομβαρδισμών από τουρκικά αεροπλάνα, με αποτέλεσμα να προκληθούν σοβαρές ζημιές στο κτήριο των αγοριών, σε εργαστήρια και σε αίθουσες διδασκαλίας. Η κυπριακή κυβέρνηση προχώρησε σε επείγουσες εργασίες επισκευής, ώστε η σχολή να επαναλειτουργήσει τον Σεπτέμβριο. Ευτυχώς, δεν υπήρξαν ανθρώπινες απώλειες, καθώς το σχολείο ήταν κλειστό λόγω θερινών διακοπών.

Εκτός από την εκπαιδευτική του δράση, το «Μελκονιάν» διέθετε πλούσια σχολική και εξωσχολική δραστηριότητα. Το 1932 ιδρύθηκε το «Προσκοπικό Κίνημα του Μελκονιάν», ενώ το 1950 ιδρύθηκε η «9η Ομάδα Οδηγών του Εκπαιδευτικού Ινστιτούτου Μελκονιάν». Σημαντική ήταν και η εκδοτική του δραστηριότητα.

Το 1937 κυκλοφόρησε το περιοδικό «Άικ», ενώ το 1998 εκδόθηκε η εφημερίδα «Χαϊάτσκ» σε πέντε γλώσσες. Επιπλέον, από το 1968 έως το 1994 κυκλοφορούσε η έκδοση κολλοτυπίας «Τσολκ».

Καθ’ όλη τη διάρκεια της λειτουργίας του, το «Μελκονιάν» είχε έντονη αθλητική δραστηριότητα. Οι μαθητές συμμετείχαν σε γυμναστικές επιδείξεις, ομαδικές ασκήσεις και αθλήματα όπως στίβος, ποδόσφαιρο, καλαθοσφαίριση, πετοσφαίριση, επιτραπέζια αντισφαίριση και φούτσαλ.

Ο πολιτισμός κατείχε επίσης σημαντική θέση. Το ινστιτούτο διέθετε ορχήστρες, χορωδία και χορευτικά συγκροτήματα («Ερεπουνί», «Νταρόν», «Χαγιότς Ασχάρ»), που έδιναν παραστάσεις στην Κύπρο και στο εξωτερικό. Από το 1930 ξεκίνησαν και οι θεατρικές παραστάσεις, που συνεχίστηκαν μέχρι το κλείσιμο του σχολείου.

Τον Μάρτιο του 2004 ανακοινώθηκε η απόφαση της AGBU για το κλείσιμο του ινστιτούτου, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις και κινητοποιήσεις στην Κύπρο και διεθνώς. Παρά τις διαμαρτυρίες, το σχολείο έκλεισε οριστικά το 2005, με την τελευταία τελετή αποφοίτησης να πραγματοποιείται στις 11 Ιουνίου.

Από το 1930 έως το 2005 αποφοίτησαν συνολικά 1.817 μαθητές και μαθήτριες, οι περισσότεροι από τους οποίους συνέχισαν τις σπουδές τους στην Κύπρο και στο εξωτερικό.

Το 2007 η κυπριακή κυβέρνηση ανακήρυξε τα βασικά κτήρια και τον περιβάλλοντα χώρο του «Μελκονιάν» ως τόπο εθνικής κληρονομιάς. Το 2015, με αφορμή την εκατονταετηρίδα της Γενοκτονίας των Αρμενίων, εκδόθηκαν κοινά αναμνηστικά γραμματόσημα Κύπρου και Αρμενίας αφιερωμένα στο ινστιτούτο.

Πηγή: «Αναμνηστικό λεύκωμα του Εκπαιδευτικού Ινστιτούτου Μελκονιάν» Λευκωσία – 2024. Έκδοση Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Tweet

Share