«Le Monde», 18/3/2026, της ειδικής απεσταλμένης
Faustine Vincent, Μεγρί, Γερεβάν, Ακαράκ (χωριό του Δήμου
Μεγρί της επαρχίας Σιουνίκ, στο νοτιότερο άκρο της Αρμενίας)

Μετάφραση από τα γαλλικά Σαρκίς Αγαμπατιάν

Από τον Αύγουστο του 2025, οι Αρμένιοι «ποντάρουν» στον «Διάδρομο Διέλευσης Τραμπ», ένα έργο υποδομής που συνδέει τις δύο πρώην σοβιετικές δημοκρατίες, προσπαθώντας να ξεπεράσουν τα σημάδια τριάντα χρόνων πολέμου.

Ο χρόνος κυλάει.Η νεαρή κοπέλα αρπάζει το Καλάσνικοφ και προσπαθεί να συναρμολογήσει το όπλο όσο το δυνατόν πιο γρήγορα.Πασχίζει να χωρέσει ένα εξάρτημα, κάνει γκριμάτσες και μετά προσπαθεί ξανά.Γύρω της, οι συμμαθητές της την ενθαρρύνουν. Η έφηβη προσθέτει τον γεμιστήρα με αστραπιαία ταχύτητα, τοποθετεί το AK-47 στο τραπέζι και σηκώνει τα χέρια της στον αέρα.Ένα ανήσυχο βλέμμα προς τον δάσκαλό της: «Πόση ώρα έκανα;»Λίγο λιγότερο από ένα λεπτό.Αφήνει τη χαρά της να ξεσπάσει μέσα στα χειροκροτήματα των μαθητών.

Στις 28 Ιανουαρίου, η Αρμενία τιμά την ημέρα του στρατού, η οποία καθιερώθηκε το 1992 κατά τη διάρκεια του πρώτου πολέμου εναντίον του Αζερμπαϊτζάν για τον έλεγχο του αυτονομιστικού θύλακα του Ναγκόρνο-Καραμπάχ (1988-1994).Όπως κάθε χρόνο, το δημαρχείο του Μεγρί, μιας μικρής πόλης 5.000 κατοίκων στο νότιο άκρο της χώρας, διοργανώνει μια τελετή για να τιμήσει τους στρατιώτες της, καθώς και έναν διαγωνισμό για μαθητές.Σε αυτή την πρώην σοβιετική δημοκρατία στον Καύκασο, η στρατιωτική εκπαίδευση είναι υποχρεωτική στα σχολεία, ξεκινώντας από την ηλικία των 14 ετών. Αλλά αυτή η εξάσκηση φαίνεται σχεδόν ξεπερασμένη, δεδομένου ότι τους τελευταίους επτά μήνες, το μόνο θέμα συζήτησης στη χώρα είναι η «ειρήνη». Μια λέξη που επαναλαμβάνεται συνεχώς με κάθε ευκαιρία από την κυβέρνηση, η οποία είναι αποφασισμένη να ομαλοποιήσει τις σχέσεις της με το Αζερμπαϊτζάν μετά από περισσότερες από τρεις δεκαετίες σύγκρουσης.

Ο πρωθυπουργός Νιγκόλ Πασινιάν αναγνώρισε τη συντριπτική ήττα που υπέστη απέναντι στο Μπακού στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ το 2020 και την πτώση του αυτονομιστικού θύλακα τον Σεπτέμβριο του 2023 κατά τη διάρκεια μιας αστραπιαίας επίθεσης του Αζερμπαϊτζάν.Τώρα σκοπεύει να σώσει ό,τι έχει απομείνει από την Αρμενία, μια μικρή περίκλειστη χώρα τριών εκατομμυρίων κατοίκων, αποτρέποντας μια νέα σύγκρουση και τερματίζοντας την απομόνωσή της.

Παράκαμψη του Ιράν και της Ρωσίας

Ενώ οι πόλεμοι πολλαπλασιάζονται σε άλλες περιοχές του κόσμου, η ώρα για ειρήνη, παραδόξως, φαίνεται να έχει σημάνει σε αυτήν την ταραγμένη περιοχή του Νότιου Καυκάσου.Ο Ντόναλντ Τραμπ έπαιξε τον ρόλο του μεσολαβητή μεταξύ Μπακού και Γερεβάν σε μια ιστορική σύνοδο κορυφής στις 8 Αυγούστου 2025, στην Ουάσιγκτον, παρουσία του Πρωθυπουργού της Αρμενίας και του Προέδρου του Αζερμπαϊτζάν.Εκτός από τις διμερείς συμφωνίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες, δύο βασικά έγγραφα – αν και μη δεσμευτικά – έθεσαν τις βάσεις για αυτή την άνευ προηγουμένου δυναμική.

Μια ειρηνευτική συμφωνία μεταξύ των δύο πρώην σοβιετικών δημοκρατιών, οι οποίες δεν είχαν ποτέ διπλωματικές σχέσεις, έχει προϋπογραφεί από τους ηγέτες τους.Τώρα δεν απομένει παρά η επίσημη μονογραφή και επικύρωση.Το Γερεβάν έχει αποδεχτεί σημαντικές παραχωρήσεις.Το κείμενο ουσιαστικά ενταφιάζει κάθε αρμενική αξίωση στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ, το οποίο θεωρείται λίκνο της πατρίδας τους.Η μοίρα των ηγετών αυτής της πρώην ντε φάκτο ανεξάρτητης αυτο-ανακηρυχθείσας δημοκρατίας, οι οποίοι συνελήφθησαν από το Αζερμπαϊτζάν το 2023 και καταδικάστηκαν τον Φεβρουάριο σε ποινές φυλάκισης ως και ισόβια, επίσης δεν αναφέρεται.

Η οικοδόμηση της ειρήνης απαιτεί δράση και σύγκλιση συμφερόντων.Αξιοποιώντας την οικονομική ισχύ, ο Ντόναλντ Τραμπ έπεισε τους δύο ιστορικούς εχθρούς να κατευνάσουν τις σχέσεις τους, πουλώντας τους την ιδέα ενός τεράστιου εμπορικού σχεδίου: «Δρόμος του Τραμπ για Διεθνή Ειρήνη και Ευημερία» (Trump Route for International Peace and Prosperity-TRIPP).Αυτό το σχέδιο – που θεωρείται ως ένα απτό πρώτο βήμα προς την ειρήνη και μια εγγύηση σταθερότητας – είναι προς το παρόν μόνο μια κατ’ αρχήν συμφωνία που υπογράφηκε μεταξύ Ουάσιγκτον και Γερεβάν.Αλλά έχει ως στόχο να μετατρέψει την περιοχή, που για μεγάλο διάστημα ήταν μια πυριτιδαποθήκη, σε ένα στρατηγικό σταυροδρόμι: θα συνδέσει το Αζερμπαϊτζάν με τον θύλακά του, το Ναχιτσεβάν, και με την Τουρκία, μέσω της Αρμενίας, και θα συνδέσει την Κεντρική Ασία με την Ευρώπη, παρακάμπτοντας τη Ρωσία και το Ιράν.

«Ο Τραμπ βρήκε τη φόρμουλα για να τους φέρει όλους στο τραπέζι», χαίρεται η Μαρία Καραμπετιάν, βουλευτής από την Αρμενία του κυβερνώντος κόμματος και μέλος της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων της Εθνοσυνέλευσης.«Αν η οικονομική αλληλεξάρτηση μπορεί να φέρει ειρήνη στον Νότιο Καύκασο, ας τη χρησιμοποιήσουμε».Ένα έγγραφο που δημοσιεύθηκε τον Ιανουάριο από τον Λευκό Οίκο περιγράφει τις παραμέτρους του.Δεν θα είναι ένας απλός δρόμος, αλλά ένα σύνθετο δίκτυο υποδομών – μεταφορές, ενέργεια (ηλεκτρικές γραμμές, αγωγοί πετρελαίου και φυσικού αερίου), οπτικές ίνες – που συμπληρώνονται από ζώνες επιμελητείας (logistics) και τελωνείου.Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα είναι ο κύριος ωφελημένος αυτού του έργου: το 74% των μεριδίων για αυτές, έναντι 26% για την Αρμενία για 49 χρόνια, στη συνέχεια 51% έναντι 49% για τα επόμενα 50 χρόνια.Μια άνιση κατανομή, αλλά «δεδομένου με αυτά που κάνουν οι Ηνωμένες Πολιτείες στον κόσμο – απαγωγή του προέδρου της Βενεζουέλας, απειλή προσάρτησης της Γροιλανδίας, επίθεση σε ξένες χώρες – το 26% δεν είναι τόσο άσχημο», παρατηρεί ο Βενιαμίν Μπογοσιάν, ερευνητής στο Ινστιτούτο Ερευνών Εφαρμοσμένης Πολιτικής (Applied Policy Research Institute), στο Γερεβάν.

Από τη σύνοδο κορυφής της Ουάσιγκτον, η Αρμενία, το Αζερμπαϊτζάν και οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν εκδώσει μια σειρά από θριαμβευτικές ανακοινώσεις.«[Ο TRIPP] θα αποτελέσει μια νέα συμβολή στην ειρήνη, την ανάπτυξη και την περιφερειακή συνεργασία», δήλωσε ο Ιλχάμ Αλίγιεφ.«Δεν εργαζόμαστε απλώς για την ειρήνη στην Αρμενία: δημιουργούμε μια πραγματική ευημερία για την Αρμενία και τις Ηνωμένες Πολιτείες», πρόσθεσε ο Νιγκόλ Πασινιάν στις 9 Φεβρουαρίου, κατά την επίσκεψη στο Γερεβάν του Αντιπροέδρου των ΗΠΑ Τζ. Ντ. Βανς, ο οποίος ήρθε για να υποστηρίξει τη διαδικασία.Ο Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος δύο φορές μπέρδεψε την Αρμενία με την Αλβανία στις ομιλίες του, δήλωσε: «Με αυτή τη συμφωνία, καταφέραμε επιτέλους να κάνουμε ειρήνη. Πολέμησαν επί 35 χρόνια και τώρα είναι φίλοι».

Εντάσεις μεταξύ του πληθυσμού

Οι ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις είχαν ήδη προχωρήσει πολύ πριν από την αιφνιδιαστική παρέμβαση του Αμερικανού προέδρου.«Η θέληση υπήρχε και από τις δύο πλευρές, αλλά ο Τραμπ έβαλε το τελευταίο κομμάτι του παζλ», αναλύει η Ολέσια Βαρτανιάν, ανεξάρτητη ερευνήτρια που ειδικεύεται στον Νότιο Καύκασο με έδρα τις Ηνωμένες Πολιτείες.«Η συμβολή του είναι συγχρόνως συμβολική και θετική.Στην Ουάσιγκτον, ακούω ότι αυτή είναι η μόνη πραγματική διπλωματική επιτυχία του Τραμπ.Υπάρχει κάποια αλήθεια σε αυτό, έστω κι αν όλος ο κόσμος γνωρίζει ότι θα μπορούσε ακόμα να αλλάξει γνώμη».

Εκτός από την αστάθεια του ενοίκου του Λευκού Οίκου, ο πόλεμος στο Ιράν θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο αυτές τις προσπάθειες.Προς το παρόν, δεν αμφισβητεί το σχέδιο «TRIPP» ή την ειρηνευτική διαδικασία, αλλά παραμένει η απειλή αποσταθεροποίησης.Το Αζερμπαϊτζάν κατηγόρησε το Ιράν ότι εκτόξευσε τέσσερα μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) στο Ναχιτσεβάν στις 5 Μαρτίου και υποσχέθηκε αντίποινα, εγείροντας φόβους για κλιμάκωση της σύγκρουσης.Μετά από τηλεφωνική συνομιλία μεταξύ του Ιρανού προέδρου Μασούντ Πεζεσκιάν και του Αζέρου ομολόγου του στις 8 Μαρτίου, εμφανίστηκαν σημάδια αποκλιμάκωσης: το Μπακού συνεχάρη τον Μοτζταμπά Χαμενεΐ για τον διορισμό του ως Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν και στη συνέχεια ανακοίνωσε την αποστολή ανθρωπιστικής βοήθειας στην Τεχεράνη.

Το σχέδιο «TRIPP» και η ειρηνευτική συμφωνία μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν ανοίγουν ένα νέο κεφάλαιο στην ιστορία του Καυκάσου.Αναγκάζουν τους Αρμένιους να αλλάξουν ριζικά την οπτική τους για τον γείτονά τους, του οποίου οι στρατιώτες εξακολουθούσαν να διαδίδουν βίντεο με αποκεφαλισμούς, ακρωτηριασμούς και εκτελέσεις Αρμενίων αιχμαλώτων πολέμου μόλις πριν από πέντε χρόνια.«Πρακτικά, πρέπει να μάθουμε από το μηδέν τι σημαίνει να ζεις ειρηνικά», συνόψισε ο Νιγκόλ Πασινιάν σε μια ομιλία του προς το έθνος τον Σεπτέμβριο του 2025. Τα λόγια του Ιλχάμ Αλίγιεφ – ο οποίος εδραίωσε την εξουσία του καλλιεργώντας το μίσος απέναντι στους Αρμένιους, τους οποίους παρομοίαζε με «σκύλους», «αρουραίους» και «τρομοκράτες» – εξετάζονται εξονυχιστικά.«Μέχρι τώρα, όταν ο Πασινιάν ισχυριζόταν ότι ο πόλεμος ήταν πίσω μας, αντιμετωπίστηκε με σκεπτικισμό, που τροφοδοτούνταν από την απειλητική ρητορική του Μπακού», παραδέχεται η Καραμπετιάν.«Αλλά στις 8 Αυγούστου [2025], ο ίδιος ο Αλίγιεφ άλλαξε τη ρητορική του, ακόμη και αν κάποιες παραμένουν».

Το Μπακού συνεχίζει να αναφέρεται στον «TRIPP» ως «διάδρομο», ένας όρος που απουσιάζει αξιοσημείωτα από τη Διακήρυξη της Ουάσιγκτον.Ενώ, το Γερεβάν υποστηρίζει το άνοιγμα όλων των περιφερειακών οδών (δρόμων, σιδηροδρόμων) που διασχίζουν την επικράτειά του – όπως ορίζεται στη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός της 9ης Νοεμβρίου 2020 – απορρίπτει την ιδέα ενός εξωεδαφικού «διαδρόμου», που θα συνεπαγόταν απώλεια κυριαρχίας.Η αμφισημία της ρητορικής του Αζερμπαϊτζάν τροφοδοτεί τη δυσπιστία μεταξύ του αρμενικού πληθυσμού.Στο Μεγρί, ο δήμαρχος, Χατσαντούρ Αντρεασιάν, μέλος του κυβερνώντος κόμματος και βετεράνος του πολέμου του 2020, αντικρούει αυτούς τους ενδοιασμούς εξυμνώντας τις αρετές της ειρήνης και τα οικονομικά οφέλη του «TRIPP».«Παντού όπου πηγαίνω, εξηγώ γιατί είναι τόσο σημαντικό να έχουμε καλές σχέσεις με τους γείτονές μας.Δεν μπορούμε να παραμείνουμε εχθροί για πάντα», ισχυρίζεται ο αιρετός αξιωματούχος.Αλλά οι αντιδράσεις παραμένουν «πολύ συναισθηματικές»: «Οι άνθρωποι μου λένε: “Πώς μπορούμε να διαπραγματευτούμε με τους Αζέρους, ενώ έχουν καταλάβει τη γη μας και έχουν σκοτώσει τους στρατιώτες μας;”» Αυτή η ένταση είναι αισθητή σε όλη την Αρμενία. «Φυσικά, η πορεία του Τραμπ θα επιτρέψει στη χώρα μας να αναπτυχθεί, αλλά νιώθουμε ότι μας επιβάλλουν την ειρήνη», λέει η Λουσίν Τατεοσιάν, μια 40χρονη δασκάλα που ήρθε με τους μαθητές της στα τέλη Ιανουαρίου για να αποτίσει φόρο τιμής στους στρατιώτες που σκοτώθηκαν στο Μεγρί.«Πολλές οικογένειες έχασαν αγαπημένα τους πρόσωπα κατά τη διάρκεια του πολέμου.Το να ξεπεράσουμε αυτό που νιώθουμε εδώ και δεκαετίες απέναντι στους Αζέρους απαιτεί χρόνο».

Από τον Δεκέμβριο του 2025, οι Αρμένιοι έχουν απτή απόδειξη της ομαλοποίησης των σχέσεων με τον πρώην εχθρό τους.Για πρώτη φορά από τότε που οι δύο χώρες απέκτησαν την ανεξαρτησία τους το 1991, η Αρμενία πουλάει βενζίνη του Αζερμπαϊτζάν.

Παρά την πολύ χαμηλότερη τιμή στο πρατήριο – 430 τραμ (αρμενικές δραχμές) ανά λίτρο, δηλ. ένα ευρώ, σε σύγκριση με τα 580 τραμ – πολλοί εξακολουθούν να αρνούνται να την αγοράσουν.Στο βενζινάδικο του Μεγρί, αυτό το φθηνό καύσιμο δεν είναι ακόμη διαθέσιμο, αλλά ο Μουράτ Κρικοριάν, ένας 25χρονος υπάλληλος με μαύρη μπλούζα, φοβάται να το πουλήσει.«Δεν θέλω να πλουτίσω τους Αζέρους που μας αντιμετώπιζαν ανέκαθεν εχθρικά», λέει ο νεαρός άνδρας.Γνωρίζει επίσης ότι πιθανότατα δεν θα έχει άλλη επιλογή: «Εφόσον η βενζίνη τους είναι φθηνότερη, δεν θα μπορέσουμε να διατηρήσουμε τις τρέχουσες τιμές μας χωρίς να χάσουμε τους πελάτες μας».

Η δυσπιστία απέναντι στο Μπακού είναι ακόμη μεγαλύτερη επειδή ο Ιλχάμ Αλίγιεφ έχει αυξήσει τις απαιτήσεις του για την επίτευξη ειρηνευτικής συμφωνίας και εξακολουθεί να καθυστερεί την υπογραφή της παρά τις παραχωρήσεις του Γερεβάν.«Αλλά αν αφήσουμε αυτή την ευκαιρία να χαθεί ώστε να αποκαταστήσουμε τις σχέσεις μας, καμιά χώρα δεν θα μας πάρει στα σοβαρά», ανησυχεί ο Χατσαντούρ Αντρεασιάν.Ο δήμαρχος του Μεγρί ήδη διαπιστώνει πρόοδο: «Παλαιότερα, ξυπνούσαμε ελέγχοντας πόσοι στρατιώτες είχαν σκοτωθεί στα σύνορα και σε ποια θέση.Σήμερα, αυτό δεν ισχύει πλέον.Όταν οι μητέρες έβλεπαν τους γιους τους να φεύγουν για το μέτωπο πριν από λίγες εβδομάδες, έκλαιγαν επειδή θα τους έλειπαν, όχι επειδή φοβόντουσαν ότι δεν θα τους ξαναέβλεπαν ζωντανούς!»

Σε τρεις δεκαετίες, σκοτώθηκαν 37.000 στρατιώτες

Οι δύο ιστορικοί εχθροί βρίσκονται σε μια μεταβατική περίοδο.«Μια νέα σχέση διαμορφώνεται», παρατηρεί η κυρία Βαρτανιάν.«Είναι μια αξιοπρεπής παράδοση από την πλευρά της Αρμενίας, η οποία έχει αποδεχτεί την ήττα της.Το Αζερμπαϊτζάν είναι ικανοποιημένο: κέρδισε τον πόλεμο του 2020 και απέκτησε το Ναγκόρνο-Καραμπάχ.Ως εκ τούτου, κάνει έναν συνετό υπολογισμό και δίνει μια ευκαιρία στην Αρμενία, εκτιμώντας ότι η Αρμενία θα παραμείνει ούτως ή άλλως εντός της σφαίρας επιρροής της».Κι αν η αρμενική στρατηγική ομαλοποίησης άλλαζε μετά τις βουλευτικές εκλογές του Ιουνίου, το Μπακού θα μπορούσε εύκολα να αντιστρέψει την πορεία της και να επιστρέψει στην αντιπαράθεση.«Το Αζερμπαϊτζάν έχει αρκετούς μοχλούς πίεσης για να αναγκάσει την Αρμενία να συμμορφωθεί», προσθέτει η ερευνήτρια. Το Αζερμπαϊτζάν έχει καταλάβει περίπου 200 τετραγωνικά χιλιόμετρα αρμενικού εδάφους από το 2021 και συνεχίζει να εξοπλίζεται μαζικά: οι στρατιωτικές του δαπάνες έχουν αυξηθεί από περίπου 2,2 δισεκατομμύρια δολάρια (1,92 δισεκατομμύρια ευρώ) το 2020 σε σχεδόν 3,8 δισεκατομμύρια δολάρια το 2024. Από την αρμενική πλευρά, ο αμυντικός προϋπολογισμός είναι πολύ μικρότερος, αν και αυξήθηκε επίσης: από τα 745 εκατομμύρια δολάρια το 2020, έφτασε τα 1,4 δισεκατομμύρια δολάρια το 2024.

Σε αυτό το στάδιο, μια περαιτέρω κλιμάκωση θεωρείται απίθανη.Στην ετήσια έκθεσή της, που δημοσιεύθηκε τον Ιανουάριο, η υπηρεσία εξωτερικών πληροφοριών της Αρμενίας εκτιμά ότι «η πιθανότητα μιας μεγάλης κλίμακας επίθεσης από το Αζερμπαϊτζάν δεν είναι υψηλή».Αυτή είναι μια σημαντική εξέλιξη σε σύγκριση με αυτήν στις αρχές του 2025, όταν το Μπακού απείλησε να αποκτήσει έναν διάδρομο «με τη βία».Το έγγραφο, ωστόσο, προσθέτει μια προειδοποίηση: «Οι καθυστερήσεις στη διαδικασία ομαλοποίησης αυξάνουν σημαντικά την αβεβαιότητα σχετικά με την πραγματική πρόθεση του Αζερμπαϊτζάν να εδραιώσει μόνιμη ειρήνη».

Στο Νερκίν Χαντ, ένα χωριό στα σύνορα με το Αζερμπαϊτζάν, οι κάτοικοι έχουν ξαναβρεί την ηρεμία τους μετά την εντατικοποίηση των ειρηνευτικών συνομιλιών το 2024 και την ανάπτυξη το 2023 της Αποστολής Παρακολούθησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην Αρμενία, τα οχήματα της οποίας περιπολούν καθημερινά στους ορεινούς δρόμους.Πριν, άκουγαν τακτικά πυροβολισμούς.«Φοβόμασταν για τις γυναίκες και τα παιδιά μας», λέει ο Τερενίκ Χοβαννισιάν, ένας 64χρονος αγρότης, που ασχολείται με τον κήπο του.Σήμερα, οι Αζέροι στρατιώτες εξακολουθούν να κατέχουν τα υψώματα με θέα το σπίτι του, καθιστώντας το νεκροταφείο όπου είναι θαμμένοι οι γονείς του απλησίαστο, αλλά τα όπλα έχουν σιγήσει.

«Τώρα που οι ηγέτες μας μιλάνε για ειρήνη, αρχίζουμε να σκεφτόμαστε τη ζωή πριν από τον πόλεμο», συνεχίζει ο εξηντάρης άντρας, γεννημένος την περίοδο της Σοβιετικής Ένωσης.«Τότε, τα δύο έθνη μας ζούσαν ειρηνικά δίπλα-δίπλα».Φίλοι του από το Αζερμπαϊτζάν είχαν παρευρεθεί στον γάμο του.Έχασε την επαφή μαζί τους στην αρχή του πρώτου πολέμου του Ναγκόρνο-Καραμπάχ.«Είχαν κανονίσει να συναντηθούμε στα σύνορα για να αποχαιρετιστούμε.Δεν ξέραμε αν θα ξαναϊδωθούμε.Δεν καταλαβαίναμε πραγματικά τις αιτίες της σύγκρουσης.Σταδιακά κατάλαβα ότι όλα οφείλονταν στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ».Σήμερα, ξαναμαθαίνει «να μην βλέπει πλέον τους Αζέρους ως εχθρούς».Μια αλλαγή προοπτικής που ο 25χρονος γιος του, ο οποίος γεννήθηκε μεταξύ του πρώτου και του δεύτερου πολέμου στον αυτονομιστικό θύλακα, πασχίζει να αποδεχτεί.«Δεν πιστεύει στην ειρήνη», εξηγεί ο πατέρας του.«Είναι θέμα γενιάς: οι νέοι φαίνεται να μην μπορούν να δουν τους Αζέρους ως ανθρώπινα όντα.Αλλά είμαστε μια μικρή χώρα: Πρέπει να διαφυλάξουμε ό,τι έχουμε».Ο αγρότης ανυπομονεί να δει το σχέδιο «TRIPP» να υλοποιείται.Όταν ήταν νέος, συνήθιζε να παίρνει το τρένο που διέσχιζε την Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν στην τοποθεσία όπου θα κατασκευαστεί ο «δρόμος Τραμπ», στους πρόποδες των αρμενικών βουνών, στα σύνορα με το Ιράν. «Είχα πάρει το τρένο πάρα πολλές φορές!»λέει νοσταλγικά ο Τερενίκ Χοβαννισιάν, απαριθμώντας όλους τους σταθμούς από μνήμης. Η γραμμή που εγκαινιάστηκε το 1965, σταμάτησε να λειτουργεί το 1993, κατά τη διάρκεια του πρώτου πολέμου του Ναγκόρνο-Καραμπάχ.«Το σχέδιο Τραμπ θα φέρει τεράστια οικονομική ανάπτυξη», ισχυρίζεται.«Ορισμένοι μπορεί να έχουν αμφιβολίες λόγω δυσπιστίας προς τους Αζέρους, αλλά εγώ θα πάρω αυτόν τον δρόμο!»

Το Αζερμπαϊτζάν ήδη ανακατασκευάζει το τμήμα της σιδηροδρομικής του γραμμής.Στην Αρμενία, αυτό το κρύο, ηλιόλουστο πρωινό του Ιανουαρίου, το κουφάρι ενός σιδηροδρομικού βαγονιού βρίσκεται ακόμα απέναντι από τον εγκαταλελειμμένο σοβιετικό σταθμό του Μεγρί.Ένα κιτρινισμένο φυλλάδιο που χρονολογείται από το 1961, με τις τιμές των εισιτηρίων και τη σφραγίδα της πρώην ΕΣΣΔ, βρίσκεται ακόμα εκεί σκονισμένο.Είναι ένα από τα τελευταία απομεινάρια του σιδηροδρόμου.Τα υπόλοιπα αποσυναρμολογήθηκαν και πουλήθηκαν για παλιοσίδερα στις αρχές της δεκαετίας του 2000 από την προηγούμενη κυβέρνηση, με το πρόσχημα αποτροπής επίθεσης του Αζερμπαϊτζάν.

Ο Αρμέν Νταβιτιάν, 57 ετών, ήταν διευθυντής στον σταθμό του Μεγρί όταν το τρένο λειτουργούσε ακόμα.«Αυτός ο σιδηρόδρομος ήταν πολύ σημαντικός για τη μεταφορά εμπορευμάτων σε όλη την ΕΣΣΔ και το Ιράν», θυμάται, καθισμένος στο σπίτι του με ένα φλιτζάνι τσάι, με τον φίλο και πρώην συνάδελφό του στον σταθμό του Ακαράκ, Μαμίκ Μπαλασανιάν.Ο άνεμος σφυρίζει μέσα από τα παράθυρα, με θέα τις ιρανικές κορυφές, καθώς αναπολεί τα περασμένα.«Δουλεύαμε με τους Αζέρους.Υπήρχε αμοιβαίος σεβασμός.Αλλά και οι δύο χώρες υπέστησαν βαριές απώλειες στον πόλεμο».Περισσότεροι από 37.000 στρατιώτες σκοτώθηκαν και από τις δύο πλευρές σε διάστημα τριών δεκαετιών, 90.000 τραυματίστηκαν και σχεδόν 5.000 θεωρούνται αγνοούμενοι.«Γι’ αυτό γνωρίζουμε την αξία της ειρήνης», συνεχίζει ο πρώην σταθμάρχης.«Στην αρχή, θα είναι δύσκολο, αλλά η επόμενη γενιά θα καρπωθεί τα οφέλη».«Οπότε, κρατήσου σε φόρμα για να προλάβεις να τους δεις», αστειεύτηκε ο φίλος του.

Η παρέμβαση του Ντόναλντ Τραμπ στην ειρηνευτική διαδικασία εξέπληξε και τους δύο άνδρες, όπως και τον υπόλοιπο πληθυσμό.«Δεν το περίμενα, αλλά τα νέα με έκαναν πολύ χαρούμενο», εξηγεί ο Μαμίκ Μπαλασανιάν.«Ο Τραμπ είναι ένας δυνατός και θαρραλέος άνθρωπος.Έκανε αυτό που κανείς δεν είχε καταφέρει να κάνει σε τριάντα χρόνια: ούτε ο Βλαντιμίρ Πούτιν ούτε η Ομάδα του Μινσκ», που δημιουργήθηκε το 1992 από τον Οργανισμό για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη για την εξεύρεση λύσης στη σύγκρουση στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ.

Η περιθωριοποίηση της Μόσχας

Ο πρώην σταθμάρχης δεν είναι ο μόνος που επαινεί τον Αμερικανό πρόεδρο.Όσο περίεργο κι αν φαίνεται, ο Ντόναλντ Τραμπ θεωρείται εγγύηση σταθερότητας σε αυτήν την περιοχή του Καυκάσου.«Όσο βρίσκεται στον Λευκό Οίκο, ο κίνδυνος εισβολής ή κατοχής τoυ Σιουνίκ [περιοχής στη νότια Αρμενία από την οποία πρόκειται να περάσει ο δρόμος TRIPP] από το Αζερμπαϊτζάν είναι σχεδόν μηδενικός», υποστηρίζει ο ερευνητής Βενιαμίν Μπογοσιάν. Η άμεση παρέμβαση των Ηνωμένων Πολιτειών στον Νότιο Καύκασο – κάτι που συμβαίνει για πρώτη φορά – σηματοδοτεί επίσης την περιθωριοποίηση της Ρωσίας, η οποία θεωρεί αυτήν την περιοχή φυσική της σφαίρα επιρροής.«Το Κρεμλίνο είναι δυσαρεστημένο επειδή έχει εκδιωχθεί ντε φάκτο και έχει αντικατασταθεί από τους Αμερικανούς», εξηγεί ο ερευνητής.Τον Φεβρουάριο, η ρωσική εφημερίδα «Kommersant» συνόψισε τον τρόπο σκέψης στη Μόσχα: «Υπάρχει ένα αίσθημα απογοήτευσης, αδιαφορίας και αδυναμίας.Αυτό συμβαίνει επειδή ακριβώς σε αυτήν την περιοχή η θέση της Ρωσίας έχει επιδεινωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια.Ο κύριος λόγος είναι προφανής: η υπερβολική εμπλοκή στην ουκρανική σύγκρουση παραλύει τη χώρα σε όλους τους άλλους τομείς».

Αγωνιώντας να μην χάσει εντελώς την περιοχή, η Μόσχα δήλωσε τον Φεβρουάριο ότι είναι έτοιμη να συζητήσει τη συμμετοχή της στο σχέδιο TRIPP με το Γερεβάν.Η αρμενική κυβέρνηση δεν αρνήθηκε επίσημα – η Ρωσία θεωρείται αποτυχημένος σύμμαχος, ακόμη και προδότης, από το 2020 λόγω της παθητικότητάς της απέναντι στις επιθέσεις του Αζερμπαϊτζάν.Αλλά ο Πρόεδρος του Κοινοβουλίου και στενός σύμμαχος του Νιγκόλ Πασινιάν, Αλέν Σιμονιάν, ήταν πιο άμεσος, καταγγέλλοντας την ιδέα ως «παράλογη».

Στο Μεγρί, η τελετή για την Ημέρα του Στρατού πλησιάζει στο τέλος της.Ο δήμαρχος ποζάρει με μαθητές που συμμετείχαν στον διαγωνισμό «Καλάσνικοφ».Η νικήτρια της ημέρας είναι η 18χρονη Ναρινέ Οχανιάν.Η έφηβη, με μακριά καστανά μαλλιά και ντυμένη με στολή καμουφλάζ, κοκκινίζει από ευχαρίστηση καθώς κρατάει ψηλά το βραβείο της.Κόρη στρατιωτικού, λέει ότι πιστεύει στην ομαλοποίηση των σχέσεων με το Αζερμπαϊτζάν.«Σήμερα, όλοι θέλουμε ειρήνη, αλλά δεν ξέρουμε τι μπορεί να συμβεί.Δεν θυμάμαι ποιος το είπε», διστάζει, αλλά είναι αλήθεια: “Αν θέλεις την ειρήνη, πρέπει να προετοιμαστείς για τον πόλεμο”».

Tweet

Share