Κατά τη διάρκεια της επίσκεψής της στην Αρμενία, η συντάκτρια του περιοδικού Άρντα Τζελαλιάν συναντήθηκε και συζήτησε με τον Μπεντό Ντεμιρτζιάν, λάτρη της κουλτούρας των κόμικς, των εικονογραφημένων βιβλίων και του animation γενικότερα. Ο Ντεμιρτζιάν είναι επίσης ένας από τους συνιδρυτές της «ReA Comics», μιας εκδοτικής εταιρείας με έδρα το Γερεβάν που δραστηριοποιείται κυρίως στον χώρο των graphic novels και έχει ως στόχο να φέρει το αρμενικό κοινό πιο κοντά στη συγκεκριμένη τέχνη.

Τα graphic novels είναι μια μορφή λογοτεχνικής αφήγησης που συνδυάζει κείμενο και εικόνες σε μορφή κόμικς, αλλά με βασικές διαφορές από τα παραδοσιακά κόμικς. Τα graphic novels είναι συνήθως αυτοτελή, ολοκληρωμένα έργα και όχι σειρές επεισοδίων, απευθύνονται συχνά σε ενήλικο κοινό και εκδίδονται σε μορφή βιβλίου.

Τα graphic novels θεωρούνται λογοτεχνικά έργα, με πολλά από αυτά να έχουν κερδίσει σημαντικά βραβεία και να διδάσκονται σε πανεπιστήμια.

Οι εκδόσεις «ReA Comics» βασίζονται πάντα σε πραγματικές ιστορίες, οι οποίες δεν περιορίζονται μόνο σε αρμενική θεματολογία, καθώς κάποια από τα βιβλία αποτελούν μεταφράσεις ξενόγλωσσων έργων. Τα βιβλία είναι γραμμένα στα ανατολικά αρμενικά και ένα από τα μελλοντικά σχέδια του εκδοτικού οίκου είναι η έκδοση τίτλων και στα δυτικά αρμενικά, ώστε να γίνει πιο προσιτή η διάδοση των αρμενικών graphic novels και στη διασπορά.

Οι «ReA Comics» ιδρύθηκαν το 2024 από τον Μπεντό Ντεμιρτζιάν και τον Βρεζ Κασουνί, σχεδιαστή και σκηνοθέτη ταινιών κινουμένων σχεδίων. Μέχρι σήμερα έχουν εκδώσει πάνω από έξι διαφορετικά βιβλία, με πρωτότυπες αλλά και μεταφρασμένες ιστορίες. Το πρώτο τους βιβλίο, με τίτλο «Արմինեի երեք կեանքերը» (Οι τρεις ζωές της Αρμινέ), είναι μεταφρασμένο από τα γαλλικά και έχει αρμενική θεματολογία.

Η ιστορία ακολουθεί τη ζωή της Αρμινέ, μιας γυναίκας από το Γκιουμρί που επέζησε από τον καταστροφικό σεισμό του 1988.

Παρά τον σοβαρό τραυματισμό της και την απώλεια των δύο παιδιών της, κατάφερε να ξαναχτίσει τη ζωή της για δεύτερη και τρίτη φορά: έγινε παραολυμπιονίκης στο σκι και ίδρυσε κέντρο για παιδιά με αναπηρία. Η ιστορία ξετυλίγεται μέσα από τα μάτια του Φρέντο Μπουργκιέ, τραγουδιστή των Les Ogres de Barback, που αναζητά τις αρμενικές του ρίζες. Η αφήγηση, μερικώς αυτοβιογραφική, συνοδεύεται από τη μοντέρνα και ελεύθερη εικονογράφηση του Aurel, Γάλλου σχεδιαστή κόμικς, ο οποίος συνόδευσε τον Φρέντο στο ταξίδι αυτό.

Το δεύτερο βιβλίο των εκδόσεων είναι το «Բռցքամարտիկը» (Ο μποξέρ). Πρόκειται για έργο του γνωστού Γερμανού δημιουργού Ρέινχαρντ Κλιστ και αφηγείται την πραγματική ιστορία του Χέρτσκο Χαφτ, ενός επιζήσαντα του Ολοκαυτώματος που αναγκάστηκε να συμμετάσχει σε αγώνες πυγμαχίας στο στρατόπεδο συγκέντρωσης. Μετά τον πόλεμο, παρά τις κακουχίες που βίωσε, καταφέρνει να ξανασταθεί στα πόδια του και να κάνει καριέρα ως επαγγελματίας μποξέρ στις ΗΠΑ. Παράλληλα παραμένει αποφασισμένος στην απόφαση να ξαναβρεί τη μνηστή του, τη Λέα, από την οποία χωρίστηκε εξαιτίας του πολέμου.

Το συγκεκριμένο graphic novel έχει βραβευτεί στο Φεστιβάλ Κόμικς του Μονάχου (2013) και στοLyon BD Festival (2013). Μεταφράστηκε στα αρμενικά από την Τζοβινάρ Αγκοπιάν στο πλαίσιο του φεστιβάλ ReA τον Οκτώβριο του 2025.

Ακόμη μία σημαντική έκδοση των ReA Comics, με ιδιαίτερη ιστορική αξία, είναι το «Միսակը, Մելինեն եւ Մանուշյան Խմբավորումը» (Ο Μισάκ, η Μελινέ και η ομάδα Μανουσιάν). Το βιβλίο είναι γραμμένο από τον γνωστό Γάλλο σεναριογράφο κόμικ Ζαν-Νταβίντ Μορβάν και εικονογραφημένο από τον αρμενικής καταγωγής σχεδιαστή Τομάς Τσερκεζιάν.

Αφηγείται με μοναδικό τρόπο την ιστορία του Μισάκ Μανουσιάν, ενός ορφανού Αρμένιου που μετά τη Γενοκτονία του 1915 μετανάστευσε στη Γαλλία, έγινε ποιητής και, μαζί με τη σύζυγό του Μελινέ, εντάχθηκε σε ομάδα αντίστασης ενάντια στη ναζιστική κατοχή. Η αφήγηση καλύπτει ολόκληρη τη ζωή του, από τη γέννησή του το 1906 έως την εκτέλεσή του στο Μον Βαλεριέν το 1944. Μέσα από την ιστορία του Μισάκ και των συντρόφων του αναδεικνύονται θέματα αξιοπρέπειας, ελευθερίας, αφοσίωσης και ανθρώπινων αξιών.

Τιμώντας τη μνήμη των αγωνιστών αυτών, τον Φεβρουάριο του 2024 η Γαλλία τούς αναγνώρισε ως ήρωες της Αντίστασης και μετέφερε τον Μανουσιάν και τη σύζυγό του στο Πάνθεον των Ηρώων στο Παρίσι.

Το graphic novel είναι εμπλουτισμένο με ιστορικά έγγραφα και προσωπικές επιστολές που αποτυπώνουν το θάρρος, την αγάπη και την αυτοθυσία τους και παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο αρμενικό κοινό τον Οκτώβριο του 2024, στο πλαίσιο του 17ου Παγκόσμιου Φεστιβάλ Κινουμένων Σχεδίων και Κόμικς «ReAnimania», ενός παγκόσμιου φεστιβάλ-γιορτής για όσους αγαπούν τις ταινίες κινουμένων σχεδίων, τα κόμικς και το animation.

Από το 2008 μέχρι σήμερα, με πρωτοβουλία του Βρεζ Κασουνί, το «Re-Animania» έχει προσελκύσει πάνω από 40.000 θεατές, 230 κριτές και 70 ομιλητές. Κάθε χρόνο προσκαλούνται νέοι δημιουργοί, με πρωτότυπες ιστορίες και σχέδια, οι οποίοι συμμετέχουν στους διαγωνισμούς του φεστιβάλ. Έτσι, το παγκόσμιο αυτό φεστιβάλ, που πραγματοποιείται κάθε χρόνο στο Γερεβάν, δεν αποτελεί απλώς μια συνάντηση για τους λάτρεις του animation αλλά και μια σημαντική ευκαιρία για νέα ταλέντα να αναδείξουν τη δουλειά τους σε ευρύτερο κοινό. Ανάμεσα στις νέες εκδόσεις των «ReA» συγκαταλέγονται τα«Մխիթարանք»(Παρηγοριά), «Արեւելեան Դաստիա-րակութիւն»(Ανατολική Αγωγή)και«Կռակների Շշունջ», (Ψίθυρος της φωτιάς) ενώ αναμένονται ακόμη περισσότερες.

Ευχόμαστε ολόψυχα καλή επιτυχία στο νέο αυτό εγχείρημα των εκδόσεων και ελπίζουμε να συνεχίσουν να μας εντυπωσιάζουν με τα συναρπαστικά και γεμάτα έμπνευση φεστιβάλ τους.