Αρσαλούις μια ηρωική μορφή του Καυκάσου... Εκτύπωση E-mail

Mεσρόπ Α­μπε­λιάν

Ιανουάριος - Μάρτιος 2014 Τεύχος 80

 

Το πε­ρα­σμέ­νο κα­λο­καί­ρι ε­πι­σκέ­φτη­κα με την οι­κο­γέ­νειά μου το Κρά­σνο­νταρ στη Ρω­σί­α, μια περιο­χή ι­διαί­τερου φυ­σικού κάλ­λους, που βρί­σκε­ται στις δυ­τι­κές α­πο­λή­ξεις του Καυκά­σου και βρέ­χε­ται α­πό τη Μαύ­ρη θά­λασ­σα.

Πρό­κει­ται για μια με­γά­λη γε­ω­γρα­φι­κή έ­κτα­ση με πυ­κνά δά­ση, φαράγ­για, κα­ταρ­ρά­κτες, πλού­σια χλω­ρί­δα και πα­νί­δα...

Εί­ναι α­ξιο­ση­μείωτο το γε­γο­νός, ό­τι από τον 16o και 17o αιώνα η αρ­με­νι­κή πα­ρου­σί­α ε­νι­σχύ­ε­ται σε όλη την πε­ριο­χή του βο­ρεί­ου Καυ­κά­σου και της Κρι­μαί­ας. Οι Αρμέ­νιοι εγκα­τα­στά­θη­καν α­μέ­σως με­τά τις ρω­σι­κές κα­τα­κτή­σεις, ε­νώ κα­τά και­ρούς οι Τσά­ροι, ξε­κι­νώ­ντας α­πό τον Μέ­γα Πέ­τρο, πα­ρα­χώ­ρη­σαν πολ­λά προ­νό­μια στους Αρμε­νίους. Αυ­τοί με τη σει­ρά τους συνέ­βαλ­λαν στην οι­κο­νο­μι­κή α­νά­πτυ­ξη της πε­ριοχής, η ο­ποί­α εί­χε με­γά­λη στρα­τη­γι­κή ση­μα­σί­α για τη Ρω­σί­α. Έ­τσι, στη διάρκεια των αιώ­νων, εί­τε α­να­γκα­σμέ­νοι α­πό ι­στο­ρι­κά γε­γο­νό­τα, εί­τε δε­λε­α­σμέ­νοι α­πό τα προ­νό­μια, οι Αρμέ­νιοι ε­γκα­τα­στά­θη­καν κα­τά χι­λιά­δες σ’ αυ­τές τις πε­ριο­χές. Χτί­ζουν μο­να­στή­ρια, εκκλη­σί­ες, σχο­λεί­α, ο­λό­κλη­ρες πό­λεις και χω­ριά, το ε­μπό­ριο και οι τέ­χνες αν­θί­ζουν, ε­νώ ξεχω­ρίζουν για τα στρα­τιω­τι­κά τους επι­τεύγ­μα­τα.
Ό­πως α­να­φέρ­θη­κε προ­η­γου­μέ­νως, διά­φορα ι­στο­ρι­κά γε­γο­νό­τα ό­πως οι Ρω­σο-περσι­κοί και Ρω­σο-τουρ­κι­κοί πό­λε­μοι, συ­νέ­βαλ­λαν στην αύ­ξη­ση του αρ­με­νι­κού πλη­θυ­σμού, ό­μως η τά­ση αυ­τή κο­ρυ­φώ­θη­κε κα­τά τη διάρ­κεια των χα­μι­τι­κών σφα­γών και της γε­νο­κτο­νί­ας του 1915.

Α­πό τους ε­πι­ζώ­ντες της γε­νοκτο­νί­ας ή­ταν και η οι­κο­γέ­νεια Χα­ντζιάν, η οποί­α μα­ζί με άλ­λες ο­κτώ αρ­με­νι­κές οι­κο­γέ­νειες ε­γκα­τα­στά­θη­καν στην κοι­λά­δα Πα­ντο­βί­σλα, κο­ντά στην πε­ριο­χή Γκο­ρια­τσί Κλιούτ­ς (θερ­μές πη­γές). Με τον και­ρό οι άλ­λες οι­κο­γέ­νειες έ­φυ­γαν, ε­κτός α­πό ε­κεί­νη του Κε­βόρ­κ Χα­ντζιάν, ο ο­ποί­ος πα­ντρεύ­τη­κε και έ­κα­νε 12 παι­διά, έ­ξι γιους και έξι κό­ρες. Ζού­σαν ει­ρη­νι­κά στη μέ­ση μιας κοιλά­δας, μέ­σα στο ά­γριο δά­σος και δί­πλα σε έ­να πο­τά­μι, μέ­χρι τη στιγ­μή που ξέ­σπασε ο 2ος Πα­γκό­σμιος Πό­λε­μος…
Το 1942, η ευ­ρύ­τε­ρη πε­ριο­χή με­τα­τρά­πη­κε σε πε­δί­ο πο­λε­μι­κών συ­γκρού­σε­ων. Οι γερμα­νοί φα­σί­στες προ­σπά­θη­σαν πά­ση θυσί­α να κα­τα­λά­βουν το λι­μά­νι Τουάπ­σε για να προ­ελά­σουν προς τις ζω­τι­κής ση­μα­σί­ας πε­τρε­λαιο­φό­ρες πε­ριοχές της Κα­σπί­ας.
Στην κοι­λά­δα, όπου ζούσε η οι­κο­γέ­νεια Χα­ντζιάν, ε­γκα­τα­στά­θη­κε πρό­χει­ρο στρα­τιω­τι­κό νο­σο­κο­μεί­ο. Οι Χα­ντζιάν, ως γνώ­στες της πε­ριο­χής, βο­ή­θη­σαν με κά­θε τρό­πο τους τραυ­μα­τί­ες. Τα αγό­ρια κά­τω α­πό τη βρο­χή των ο­βί­δων τους προ­μή­θευαν με ό­τι διέ­θε­ταν, τα κο­ρί­τσια με τα ε­λά­χι­στα φρό­ντιζαν τους τραυ­μα­τί­ες, α­νά­μεσά τους και η Αρ­σα­λού­ις… Έ­χο­ντας ως ό­πλο τη δύ­να­μη της αν­θρώ­πι­νης ψυ­χής, τους εν­θάρ­ρυ­νε, τους έ­δι­νε ελ­πί­δα. Οι στρα­τιώ­τες την α­γά­πη­σαν, την α­πο­κα­λού­σαν α­δελ­φή «Σού­ρο­τσκα», την πα­ρα­κα­λού­σαν να μην τους ε­γκα­τα­λεί­ψει, γνω­ρί­ζο­ντας ό­τι η βέ­βαι­η κα­τά­λη­ξη θα ή­ταν ο θά­να­τος. Οι συν­θή­κες ή­ταν δύ­σκο­λες, μα­κριά α­πό τους κε­ντρι­κούς δρό­μους ε­πι­κοινω­νί­ας, α­πο­κομ­μέ­νοι μέ­σα στο δά­σος. Λί­γοι ε­πέ­ζη­σαν και χι­λιά­δες ε­ντα­φιά­στη­καν σε ο­μα­δικούς τά­φους. Η Αρ­σα­λού­ις εί­χε δώ­σει το λό­γο της, ό­τι δεν θα τους ε­γκα­τα­λεί­ψει. Χρό­νια μετά ο «λό­γος», σύμ­φω­να με την α­ντί­λη­ψη αυ­τής της α­πλής Αρμέ­νισ­σας, ή­ταν έ­να εί­δος όρ­κου.
Με τη λή­ξη του πο­λέ­μου, ό­λοι ε­γκα­τέ­λει­ψαν στα­δια­κά την πε­ριο­χή, ό­λοι ε­κτός της Αρ­σα­λούις, η ο­ποί­α α­κό­μα και με­τά το θά­να­το των γο­νιών της, έ­μει­νε μό­νη μέ­σα στο δά­σος, χω­ρίς ρεύ­μα και νε­ρό… Πα­ρέ­μει­νε ως φύ­λα­κας των τά­φων, σε ένα ρόλο, ό­που η ί­δια εί­χε δώσει στον ε­αυ­τό της. Κά­θε πρω­ί κα­θά­ρι­ζε και στό­λι­ζε με ά­γρια λου­λού­δια τους τά­φους, «μί­λα­γε» με τις ψυ­χές των νε­κρών, δι­η­γού­με­νη πως αλ­λά­ζει ο κό­σμος. Το δά­σος και το πο­τά­μι για αυ­τήν ή­ταν φαρ­μακεί­ο και μα­γα­ζά­κι, κυ­νη­γού­σε και μέ­χρι τα γε­ρά­μα­τα ή­ταν ά­ρι­στη σκο­πευ­τής. Α­πό τη φύ­ση εί­χε α­πο­κτή­σει μια σο­φί­α μο­να­δι­κή: «μιλού­σε» με αυ­τήν, δεν την φό­βι­ζαν ού­τε οι λύ­κοι, ού­τε οι αρ­κού­δες, ού­τε ό­μως και οι άν­θρω­ποι. Οι ντό­πιοι α­να­φέ­ρουν, ό­τι κάπο­τε α­πο­φασί­στη­κε να κτί­σουν φράγμα και να με­τα­τρέ­ψουν την κοι­λά­δα σε τε­χνη­τή λί­μνη, ό­ταν μπή­καν τα πρώ­τα τρα­κτέρ και οι μπουλ­ντό­ζες, πή­ρε το ό­πλο της και βγή­κε μπρο­στά τους. Χρειά­στη­καν προ­ει­δο­ποι­η­τι­κές βο­λές για να τους στα­μα­τή­σει και να α­πο­τρέ­ψει την κα­τα­στρο­φή των τά­φων, πράγ­μα ανήκου­στο για τα σο­βιε­τι­κά χρό­νια. Το γε­γο­νός αυ­τό ή­ταν α­φορ­μή να μά­θουν οι άν­θρω­ποι και η κυ­βέρ­νη­ση «την ιερή τοπο­θε­σί­α», άλ­λω­στε έ­τσι χα­ρα­κτη­ρί­ζο­νται σύμ­φω­να με τη σο­βιε­τι­κή πα­ρά­δο­ση τα ση­μεί­α ό­που βρί­σκο­νται ε­ντα­φια­σμένοι στρα­τιώ­τες του «με­γά­λου πα­τριω­τι­κού πο­λέ­μου». Με­τά τις α­να­σκα­φές α­να­κα­λύ­φθη­καν ο­μα­δι­κοί τά­φοι, συ­νο­λι­κά 1500-2000 στρα­τιω­τών. Α­μέ­σως α­να­κηρύ­χθηκαν μνη­μεί­α και άρ­χι­σε να συρρέ­ει πλή­θος για να τι­μήσει τους πε­σόντες.
Η η­ρω­ι­κή αυ­τή γυ­ναί­κα πα­ρέμει­νε ε­κεί 55 ο­λό­κλη­ρα χρό­νια, μέ­χρι το θά­να­τό της, πι­στή στον όρ­κο της να μην τους εγκα­τα­λεί­ψει πο­τέ…
Σή­με­ρα, αυ­τό το μέ­ρος εί­ναι γνω­στό σε ό­λη τη Ρω­σί­α. Άν­θρω­ποι α­πό όλα τα μέ­ρη έρ­χο­νται να τι­μή­σουν τους πε­σό­ντες, αλ­λά και τον τά­φο της Αρ­σα­λούις. Με­τά το θά­να­τό της το 1998, οι ντόπιοι Αρμέ­νιοι έ­χτι­σαν έ­να εξω­κκλή­σι (μαντούρ) στη μνή­μη της, ε­νώ το 2003, χτί­στη­κε μια μι­κρή ρω­σική εκκλησί­α. Ε­πί­σης, κά­θε Σε­πτέμ­βρη έ­νας αρ­μέ­νιος κλη­ρι­κός μα­ζί με τους πι­στούς τε­λεί ο­μαδικές βα­πτί­σεις στο κο­ντι­νό πο­τά­μι…

Share
 

Για να εξασφαλίσουμε τη σωστή λειτουργία του ιστότοπου, μερικές φορές τοποθετούμε μικρά αρχεία δεδομένων στον υπολογιστή σας, τα λεγόμενα «cookies». Οι περισσότεροι μεγάλοι ιστότοποι κάνουν το ίδιο. Περισσότερα...

"Δέχομαι"


ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΒΙΒΛΙΩΝ


διαφήμιση στο αρμενικά

armenian community

Online Επισκέπτες

Έχουμε 85 επισκέπτες συνδεδεμένους