Οι Αρμένιοι στην Καισαριανή Εκτύπωση

Οβαννές Γαζαριάν

Απρίλιος - Ιούνιος 2013 τεύχος 77

 

Σε μια α­πό τις πιο ι­στο­ρικές α­θηνα­ϊ­κές συ­νοι­κί­ες, την Και­σα­ρια­νή, ε­πο­νο­μα­ζό­με­νη και «Στά­λιν­γκρα­ντ των Δε­κεμ­βρια­νών» (α­πό τις μά­χες του Δε­κέμ­βρη του ’44, ό­ταν πολιορ­κή­θη­κε α­πό τους Άγ­γλους και Ταγ­μα­τα­σφα­λίτες), ε­γκα­τα­στάθη­κε ση­μα­ντι­κός α­ριθ­μός αρμε­νί­ων προ­σφύ­γων στα τέ­λη του 1922.

Οι πε­ρί­που 3000 πρό­σφυ­γες στε­γά­στη­καν αρ­χι­κά σε σκη­νές και λί­γο αρ­γό­τε­ρα σε παρα­πήγ­μα­τα. Ό­πως και στις υ­πό­λοι­πες πε­ριοχές, έ­τσι και στην Και­σα­ρια­νή, μό­λις μπό­ρε­σαν κι έ­βα­λαν τη ζω­ή τους σε «τά­ξη», άρ­χι­σαν να α­σχο­λού­νται με την ορ­γά­νω­ση της πα­ροι­κί­ας. Έ­τσι, το 1925 κα­τα­σκευά­στη­κε μι­κρή ξύ­λι­νη εκ­κλη­σί­α που ο­νο­μά­στηκε Σουρ­π Κρι­κόρ Λου­σα­βο­ρίτ­ς (Α­γί­ου Γρη­γο­ρί­ου του Φω­τι­στού), με πρώ­το λει­τουρ­γό τον ιε­ρέ­α Σμπάτ Α­σλα­νιάν, ο ο­ποί­ος πα­ρέ­μει­νε ε­πί 29 χρό­νια. Η εκ­κλη­σί­α βρι­σκό­ταν στην ο­δό Τα­ντά­λου - σή­με­ρα Τζων Κέν­νε­ντυ. Η πα­ροι­κί­α την ί­δια χρο­νιά νοι­κιά­ζει στον ί­διο δρό­μο, μό­λις 100 μέ­τρα μα­κρύ­τε­ρα μια α­πο­θή­κη την ο­ποί­α μετα­τρέπει σε λέ­σχη με σκο­πό να στε­γα­στούν οι ορ­γα­νώσεις της νε­ο­λαί­ας, ο Αρ­με­νι­κός Κυανούς Σταυ­ρός, οι πρό­σκο­ποι και το α­θλη­τι­κό σω­μα­τεί­ο “Χο­με­νε­τμέν” (Αρ­με­νι­κή). Η πε­ριο­χή στην ο­ποί­α κα­τοι­κούν -δί­πλα στην Πα­νε­πι­στη­μιού­πο­λη- ο­νο­μα­ζό­ταν «Αρ­με­νι­κά». Πε­ρί­που την ί­δια χρο­νιά κα­τα­σκευά­ζο­νται και δύ­ο σχο­λεί­α. Το έ­να υ­πό την ε­πο­πτεί­α της Αρμε­νορ­θόδο­ξης εκ­κλη­σί­ας και το άλ­λο υπό την αρμενι­κή Ευαγ­γε­λι­κή εκ­κλη­σί­α. Τα δύ­ο αυ­τά σχολεί­α ξε­κί­νη­σαν με πε­ρί­που 400 μα­θη­τές και λει­τούρ­γη­σαν μέ­χρι το 1948, βρίσκο­νταν δε στην πε­ριο­χή Πη­γά­δα κο­ντά στο κτή­ριο που στε­γά­ζει σή­με­ρα την Α­στυ­νο­μί­α (ΜΑΤ). Η εκ­κλη­σί­α λει­τουρ­γού­σε κά­θε Κυ­ρια­κή και τε­λού­σε πλή­θος γά­μων και βα­πτί­σεων, ε­νώ η λέ­σχη εί­χε κί­νη­ση κα­θη­με­ρινά.

Οι 3000 ψυ­χές του ’23 μειώ­θη­καν -ό­πως και σε ό­λη την Α­θή­να- σε μό­λις 1000 το ’38, κα­θώς ση­μειώ­θηκαν ε­σω­τε­ρι­κές με­τα­κι­νή­σεις ε­νώ πραγ­ματο­ποι­ή­θη­κε και το πρώ­το κύμα ε­πα­να­πα­τρι­σμού στην Αρ­με­νί­α.

Πα­ρου­σιά­ζει εν­δια­φέ­ρον, η ι­στορί­α της πα­ροι­κί­ας την πε­ρί­ο­δο της κα­το­χής και των Δε­κεμ­βριανών. Η Και­σα­ρια­νή ή­ταν η πιο «α­ρι­στε­ρή» συ­νοι­κί­α της Α­θή­νας, με με­γά­λη δρά­ση στην α­ντί­στα­ση κα­τά των Γερ­μα­νών και στις μά­χες του ’44 κα­τά των Άγ­γλων. Στα γε­γο­νό­τα συμ­με­τεί­χαν και αρ­κε­τοί Αρ­μέ­νιοι της πε­ριο­χής. Ο­ρι­σμέ­νοι συ­νε­λή­φθη­σαν α­πό τους Γερ­μα­νούς στο μπλό­κο της Και­σα­ρια­νής. O Ζι­ρά­ιρ (Τά­σος), γραμ­μα­τέ­ας του ΚΚΕ Και­σα­ρια­νής και ε­πι­κε­φα­λής της το­πι­κής Ο.Π.Λ.Α. (η πιο μα­χη­τι­κή πτέ­ρυ­γα του ΚΚΕ), ο Νου­μπάρ Μπερ­μπε­ριάν που σκο­τώ­θη­κε α­πό τους Άγ­γλους και η Ρό­ζα-Χρι­ψιμέ Κου­μου­ριάν η ο­ποί­α φώ­να­ζε συν­θή­μα­τα με χω­νί.

Μετά την α­πε­λευ­θέ­ρωση η ζω­ή των προ­σφύγων άρ­χι­σε να ο­μα­λο­ποιεί­ται. Η Λέ­σχη ζω­ντά­νε­ψε, οι ορ­γα­νώ­σεις ξα­νάρ­χι­σαν τις δρα­στη­ριότη­τές τους και η εκ­κλη­σί­α λει­τουρ­γού­σε πάλι κα­νο­νι­κά. Ό­λα αυ­τά μέ­χρι το ’47 χρο­νιά που άρ­χι­σε το δεύ­τερο και με­γα­λύ­τε­ρο κύ­μα ε­πα­να­πα­τρι­σμού. Χι­λιάδες Αρ­μέ­νιοι α­πό ό­λη την Ελ­λά­δα ε­πέ­στρε­ψαν στην πα­τρί­δα και το μέ­γε­θος της πα­ροι­κί­ας συρ­ρι­κνώ­θηκε δρα­μα­τι­κά. Το 1951 η εκ­κλη­σί­α εί­χε κα­τα­γε­γραμ­μέ­νους στα αρ­χεί­α της μό­λις 258 Αρ­με­νί­ους στην Και­σαρια­νή. Τα σχο­λεί­α έ­κλει­σαν το 1949. Το 1954 α­πε­βί­ω­σε ο ιε­ρέ­ας Α­σλα­νιάν και στη θέ­ση του ήρ­θε α­πό τη Μυ­τι­λή­νη ο ιε­ρέ­ας Μα­τε­ός Πα­ρα­γα­μιάν. Ο να­ός δια­τη­ρή­θη­κε μέ­χρι το ’58 ο­πό­τε και έ­κλει­σε, ε­νώ μέ­χρι το ’62 ερ­χό­ταν στην Και­σα­ρια­νή πε­ρι­στα­σια­κά ιε­ρέ­ας α­πό το Δουργού­τι. Α­πό το 1956 αρ­χί­ζει η με­τα­νά­στευ­ση προς την Α­με­ρι­κή, την Αρ­γε­ντι­νή και άλ­λες χώ­ρες, με α­πο­τέλε­σμα να μειω­θεί α­κό­μα πε­ρισ­σό­τε­ρο ο ή­δη μι­κρός α­ριθ­μός των α­τό­μων της πα­ροι­κί­ας. Το 1962 δί­νε­ται η χα­ρι­στι­κή βο­λή, κα­θώς η κυ­βέρ­νη­ση πα­ρα­δίδει τις προ­σφυ­γι­κές κα­τοι­κί­ες του Κα­ρέ­α και η πλειο­ψη­φί­α των Αρ­με­νί­ων με­τε­γκα­θί­σταται στο γει­το­νικό οι­κι­σμό. Την ί­δια χρο­νιά έ­κλει­σε η Λέ­σχη και δια­λύ­θη­καν ό­λες οι ορ­γα­νώ­σεις. Σή­με­ρα στην πε­ριο­χή κα­τοι­κούν μό­νο πέ­ντε οι­κο­γέ­νειες.

Έ­τσι, γρά­φτη­καν οι τί­τλοι τέ­λους μια ι­στο­ρι­κής κοι­νό­τη­τας που άκ­μα­σε προ­πο­λε­μι­κά και έ­βα­λε κι αυ­τή το λι­θα­ρά­κι της στην ι­στο­ρί­α της αρ­με­νι­κής πα­ροι­κί­ας της Ελ­λά­δας.