Οι Αρμένιοι στην Κριμαία Εκτύπωση E-mail

GIALATA SURP XRIPSIM



Ζακ Ντα­μα­τιάν
Oκτωβριος – Δεκέμβριος 2014 τεύχος 83



Η μα­γευ­τι­κή Κρι­μαί­α, χερ­σό­νη­σος με­τα­ξύ της Α­ζο­φι­κής και της Μαύ­ρης θά­λασ­σας, βρέ­θη­κε στις μέ­ρες μας για άλ­λη μια φο­ρά στο ε­πίκε­ντρο της διε­θνούς ε­πι­και­ρό­τη­τας κα­θώς, λό­γω της θέ­σης της, α­πο­τελού­σε α­νέ­κα­θεν «Μή­λον της Έ­ριδος» με­τα­ξύ των γει­το­νι­κών κρα­τών.

Η πρώ­τη αρ­με­νι­κή πα­ρου­σί­α στην Κρι­μαί­α χρο­νο­λο­γεί­ται τον 8ο μ.Χ. αιώ­να, ό­ταν η χερ­σό­νη­σος βρί­σκε­ται υ­πό τον έ­λεγ­χο της Βυ­ζα­ντι­νής Αυ­το­κρα­το­ρί­ας. Πολ­λοί Αρ­μέ­νιοι μά­λι­στα υ­πη­ρε­τού­σαν στο βυ­ζα­ντι­νό στρα­τό. Στους ε­πό­με­νους αιώ­νες η αρ­με­νι­κή ε­γκα­τά­στα­ση θα συ­νε­χι­στεί. Η ρο­ή εν­θαρ­ρύ­νε­ται και α­πό την κα­τα­πιε­στι­κή πα­ρου­σί­α των Σελ­τζού­κων στη Δυ­τι­κή Αρ­με­νί­α.

Η κατά­κτη­ση της Κρι­μαί­ας α­πό τους Μογ­γό­λους τον 13ο αιώ­να δε δη­μιουρ­γεί προ­βλή­μα­τα στην α­να­πτυγ­μέ­νη οι­κο­νο­μική δρα­στηριό­τη­τα του αρ­με­νι­κού στοι­χεί­ου, το ο­ποί­ο ή­δη α­πό τον 14ο αιώ­να α­πο­τε­λεί τη δεύ­τε­ρη με­γα­λύτε­ρη ε­θνι­κή ο­ντό­τη­τα στην πε­ριο­χή, με­τά τους Τατά­ρους. Πολ­λοί α­πό αυ­τούς χρη­σι­μο­ποιούν την αρ­με­νι­κή γρα­φή, πα­ράλ­λη­λα με τη γλώσ­σα τους. Την πε­ρί­οδο αυ­τή εμ­φα­νί­ζο­νται και οι Γε­νο­βέ­ζοι.

Σύμ­φω­να με γε­νο­βέ­ζι­κες πη­γές, το 1316 στην Κάφ­φα (Θε­ο­δο­σί­α) λει­τουρ­γούσαν αρμε­νι­κές εκ­κλη­σί­ες, δύ­ο Ορ­θό­δο­ξες και μί­α Κα­θο­λι­κή. Το γε­γο­νός ό­τι η Δυ­τι­κή Αρ­με­νί­α α­πο­τελού­σε θέ­α­τρο πο­λε­μι­κών συ­γκρού­σε­ων με­τα­ξύ δια­φο­ρε­τι­κών λα­ών, ω­θεί ό­λο και πε­ρισ­σό­τε­ρους Αρ­με­νίους σε με­τα­νά­στευ­ση. Ο αρμε­νι­κός πλη­θυ­σμός της Κρι­μαί­ας αυ­ξά­νε­ται σε τέ­τοιο βαθ­μό, ώ­στε σε δυ­τι­κές πηγές, αλ­λά και γε­νι­κό­τε­ρα, να α­πο­κα­λεί­ται «Θα­λάσ­σια Αρμε­νί­α». Το 1330 προ­σμε­τρού­νται 44 αρ­με­νι­κές εκ­κλη­σί­ες. Το 1358 ιδρύ­ε­ται η μο­νή του «Σουρ­π Χατ­ς» (Τι­μί­ου Σταυ­ρού), η ο­ποί­α θα ε­ξε­λι­χθεί σε πνευ­μα­τι­κό κέ­ντρο και τό­πο προ­σκυ­νή­μα­τος για αιώ­νες.

Α­πό τα τέ­λη του 15ου αιώ­να κο­ντά στο Μο­να­στή­ρι υ­πήρ­χε το αρ­μενι­κό χω­ριό Κα­ζα­ράτ. Στο «Σουρ­π Χατ­ς» πι­θα­νο­λο­γεί­ται και η ο­νο­μα­σί­α Σουρ­κάτ, που δόθη­κε στη δεύ­τε­ρη σε αρ­με­νι­κό πλη­θυ­σμό πό­λη της Κρι­μαί­ας, με αρ­με­νι­κά σχολεί­α και εκ­κλη­σί­ες. Πρώ­τη ή­ταν η Κάφ­φα με δε­κά­δες αρ­με­νι­κούς χρι­στια­νι­κούς να­ούς και σχο­λεί­α, με έ­ντο­νη οι­κο­νο­μι­κή και πο­λι­τι­στι­κή δρα­στη­ριό­τη­τα. Σύμ­φω­να με χει­ρό­γραφες μαρ­τυ­ρί­ες, ε­κεί χτί­στη­κε η μο­νή Καμ­τσάκ.

H κα­τά­στα­ση αλ­λά­ζει δρα­μα­τι­κά, ό­ταν το «Κρι­μα­ϊ­κό Χα­νά­το» γί­νε­ται κτή­ση της Ο­θω­μα­νι­κής Αυ­το­κρα­το­ρί­ας το 1475. Οι νέ­οι κα­τα­κτη­τές α­κολου­θούν πο­λι­τι­κή διώ­ξε­ων κα­τά των χρι­στια­νών. Δε­κά­ξι αρ­μενι­κές εκ­κλη­σί­ες με­τα­τρέ­πο­νται σε τε­μέ­νη. Πολ­λοί Αρ­μέ­νιοι ε­ξο­ντώ­νο­νται, γί­νο­νται σκλά­βοι ή ε­ξα­να­γκά­ζο­νται να ε­γκα­τα­λεί­ψουν την πε­ριο­χή. Αρ­μενι­κοί πλη­θυ­σμοί πα­ρα­μέ­νουν στις πό­λεις Κάφ­φα, Σουρ­κάτ, Κα­ρα­σου­μπα­ζάρ, Μπαλα­κλά­βα, Γκέζ­λεφ, Πε­ρε­κόπ.

Η ά­φι­ξη των Ρώ­σων τρεις αιώ­νες αρ­γό­τε­ρα δημιουρ­γεί ευ­νο­ϊ­κές συν­θή­κες για την ορ­γά­νω­ση και α­νά­πτυ­ξη των αρμε­νι­κών κοι­νο­τή­των. Ο θρη­σκευ­τι­κός η­γέ­της των Αρ­με­νί­ων της Ρωσί­ας Χοβ­σέπ Αρ­γου­τιάν ε­ξα­σφα­λί­ζει Τσα­ρι­κό Διά­ταγ­μα, με το ο­ποί­ο πα­ρα­δίδο­νται στους Αρ­μενί­ους οι μι­σο-ε­ρει­πωμέ­νες πό­λεις Πα­λαιά Κρι­μαί­α και Θε­ο­δο­σί­α. Ε­ξα­σφα­λί­ζο­νται προ­νό­μια και ά­δεια για λει­τουρ­γί­α δη­μαρ­χεί­ου. Ο πλη­θυ­σμός των Αρ­με­νί­ων τον 19ο αιώ­να ο­λο­έ­να και αυ­ξά­νε­ται. Πα­ρα­τη­ρεί­ται οι­κο­νο­μι­κή και πο­λι­τι­στι­κή άνθη­ση, με την εκ­κλη­σί­α να δια­δρα­μα­τί­ζει κε­ντρι­κό ρό­λο.

Το 1816 ι­δρύ­ε­ται το πρώτο αρ­με­νι­κό σχο­λεί­ο στο Κα­ρα­σου­μπα­ζάρ και το 1858 το εκ­παι­δευτή­ριο Χα­λι­πιάν, κτι­σμέ­νο βά­σει σχε­δίων του Γα­βρι­ήλ Α­ϊ­βα­ζόφ­σκι. Σ’ αυ­τό λει­τουρ­γεί τυ­πο­γρα­φεί­ο, που α­σχο­λεί­ται με με­τα­φρά­σεις βι­βλί­ων και πε­ριο­δι­κές εκ­δόσεις. Στο πε­ρι­βάλ­λον αυ­τό α­να­δει­κνύ­ο­νται σπου­δαί­ες μορ­φές της αρμενι­κής τέ­χνης, όπως ο διε­θνούς φή­μης ζω­γρά­φος-θα­λασ­σο­γρά­φος Ο­βαν­νές Α­ϊ­βα­ζόφ­σκι, ο μου­σικο­συν­θέ­της Α­λε­ξά­ντερ Σπε­ντια­ριάν*, ο μου­σι­κο­δι­δά­σκα­λος-συν­θέ­της Κρι­στα­πόρ Κα­ρά-Μουρ­ζά και ο θε­με­λιω­τής της αρ­με­νι­κής ζω­γρα­φι­κής με ι­στο­ρι­κή θε­μα­το­λο­γί­α Βαρ­τκές Σου­ρε­νιά­ντς.

Η Κρι­μαί­α θα δε­χτεί πολ­λούς πρό­σφυ­γες α­πό την τουρ­κο­κρα­τού­με­νη Αρ­με­νί­α και άλ­λες πε­ριο­χές της Τουρ­κί­ας, κα­τά τη διάρ­κεια της Γε­νο­κτο­νί­ας, με­ταξύ 1915-23. Το 1919 σο­βιε­το­ποιείται. Το 1930, ό­ταν προσ­διο­ρί­ζε­ται ως «Αυτό­νο­μη Κρι­μα­ϊ­κή Σο­σια­λι­στι­κή Δη­μο­κρα­τί­α», ο αρ­με­νι­κός πλη­θυ­σμός έ­χει ήδη μειω­θεί στις 13.000. Θα συρ­ρι­κνω­θεί πε­ρισ­σό­τε­ρο, ό­ταν τον Ιού­νιο του 1944 ο Λα­βρέ­ντι Μπέ­ρια, Κο­μι­σά­ριος Ε­σω­τε­ρι­κών Υ­πο­θέσε­ων της Ε.Σ.Σ.Δ. και δε­ξί χέ­ρι του Στά­λιν, δια­τά­ζει τον ε­κτο­πι­σμό 37.000 Αρ­με­νί­ων, Ελ­λή­νων** και Βουλγάρων. Η αρ­μενι­κή ζω­ή θα α­να­διορ­γα­νω­θεί το 1989, με τη λει­τουρ­γί­α της «Χάι Λού­ις» (Αρ­μενι­κό Φως), μιας α­πό τις πρώ­τες ε­θνι­κές πο­λι­τι­στι­κές ορ­γανώ­σεις της χερ­σονήσου.

Το 1996, με­τά την πτώ­ση της Ε.Σ.Σ.Δ., με­το­νο­μά­ζε­ται σε Έ­νω­ση Κρι­μαί­ων Αρ­με­νί­ων. Στις μέ­ρες μας α­πο­τε­λεί έ­να α­πό τα 14 το­πι­κά γρα­φεί­α, που συ­ντο­νί­ζο­νται α­πό το Ε­θνι­κό Συμ­βούλιο των Κρι­μαί­ων Αρ­με­νί­ων. Η Έ­νω­ση έ­χει την ε­πο­πτεία του ε­θνο­λο­γικού και πο­λι­τι­στικού κέ­ντρου «Λούις» (Φως) και εκ­δί­δει τη μη­νιαί­α ε­φη­με­ρί­δα «Πε­ρι­στέ­ρι του Μα­σίς». Το 1998 ι­δρύ­ε­ται το πρώτο αρμενι­κό Γυ­μνάσιο στη Συμ­φε­ρό­πο­λη. Αρ­μενι­κές εκ­κλη­σί­ες λει­τουρ­γούν στην πό­λη αυ­τή, τη Γιάλ­τα και την Ευ­πα­το­ρί­α. Ε­πί­σης, πολ­λοί Αρ­μέ­νιοι εί­ναι συ­γκε­ντρω­μέ­νοι στο Αρ­μιάν­σκ, το Κερ­τς, τη Σε­βα­στού­πο­λη και το Σου­ντάκ. Το αρ­με­νό­φω­νο πρό­γραμ­μα «Πα­ρέβ» εκ­πέ­μπε­ται α­πό την το­πι­κή τη­λε­ό­ρα­ση δυο φο­ρές το μή­να, ε­νώ υ­πάρ­χουν και ρα­διο­φω­νι­κές εκ­πο­μπές σε κα­θη­με­ρι­νή βά­ση. Σή­με­ρα υ­πο­λο­γί­ζε­ται ό­τι στην Κρι­μαί­α ζουν πε­ρί­που 25.000 Αρ­μέ­νιοι, συ­νε­χι­στές μιας πλού­σιας και δη­μιουρ­γι­κής πα­ρά­δο­σης.

 

* Το ό­νο­μά του έ­χει δο­θεί στην Ό­πε­ρα του Ε­ρε­βάν.

** Οι Έλ­λη­νες, Δω­ριείς και Ί­ω­νες, εμ­φα­νί­ζο­νται στην Κρι­μαί­α τον 5ο π.Χ. αιώ­να και δη­μιουρ­γούν α­ποι­κί­ες.

 

Share
 

Για να εξασφαλίσουμε τη σωστή λειτουργία του ιστότοπου, μερικές φορές τοποθετούμε μικρά αρχεία δεδομένων στον υπολογιστή σας, τα λεγόμενα «cookies». Οι περισσότεροι μεγάλοι ιστότοποι κάνουν το ίδιο. Περισσότερα...

"Δέχομαι"


ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΒΙΒΛΙΩΝ


διαφήμιση στο αρμενικά

armenian community

Online Επισκέπτες

Έχουμε 14 επισκέπτες συνδεδεμένους