Η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στη Λεμεσό Εκτύπωση

Α­λέ­ξαν­δρος-Μιχα­ήλ Χα­τζη­λύ­ρας

Απρίλιος - Ιούνιος 2013 τεύχος 77

 

Στη Λε­με­σό κα­τέφυ­γαν αρ­κε­τοί αρμέ­νιοι πρό­σφυ­γες έ­πει­τα α­πό τις χα­μι­τι­κές σφα­γές του 1894-1896 και τη Γε­νο­κτο­νί­α (1915-1923). Η κοι­νό­τη­τα που δη­μιουρ­γή­θη­κε ω­στό­σο, ε­πει­δή ή­ταν μι­κρή και σε ά­σχη­μη οι­κο­νο­μι­κή κα­τά­στα­ση δεν διέ­θε­τε εκ­κλη­σί­α.

Αρ­γό­τε­ρα το 1928, με πρω­το­βου­λί­α του Αρ­χιε­πι­σκό­που Πέ­τρου Σα­ρα­τζιάν ι­δρύ­θηκε αρ­με­νι­κό σχο­λεί­ο στο σπί­τι της Σι­ρα­νούς Α­βε­ντι­κιάν στη ση­με­ρι­νή ο­δό Ζή­νας Κάν­θερ. Ε­κεί τε­λεί­το Θεί­α Λει­τουρ­γί­α δύ­ο φο­ρές το χρό­νο, τα Χρι­στούγεν­να και το Πά­σχα. Στα μέ­σα της δε­κα­ε­τί­ας του 1930, η Σα­τε­νίκ Σουλ­τα­νιάν αγό­ρα­σε έ­να κομ­μά­τι γης στην ο­δό Βα­σί­λη Μι­χα­η­λί­δη (τό­τε Πλά­τω­νος), το ο­ποί­ο δώ­ρι­σε στην αρ­με­νι­κή Μη­τρό­πο­λη εις μνή­μην του ε­κλι­πό­ντος πε­θε­ρού της, Κεβόρ­κ, με την ε­πι­θυ­μί­α να κτι­στεί εκ­κλη­σί­α. Ω­στό­σο, η α­νέ­χεια της κοι­νό­τη­τας και η έλ­λει­ψη ευερ­γέ­τη κα­θι­στού­σαν δύ­σκο­λη την ε­πί­τευ­ξη αυ­τού του έρ­γου.

Έ­τσι, με πρω­το­βου­λί­α του φω­το­γρά­φου Αρ­ντα­σές Μπα­στα­τζιάν, διορ­γα­νώ­θη­κε έ­νας πε­ριο­δεύ­ων θί­α­σος, ο ο­ποί­ος έ­δω­σε θε­α­τρι­κές πα­ρα­στά­σεις στη Λε­με­σό, τη Λευ­κω­σί­α και τη Λάρ­να­κα. Ό­λα τα μέ­λη ή­ταν άν­δρες (Αρ­ντα­σές Μπα­στα­τζιάν, Κα­λού­στ Εκ­με­κτζιάν, Μπο­γός Χαμπαρ­τσου­μιάν, Σε­τράκ Κε­σι­σιάν, Σε­τράκ Κε­στερ­λιάν, Αρ­με­νάκ Να­σι­μπιάν, Μελκόν Παρ­σε­γιάν και Σα­χάκ Παρ­σε­γιάν), διό­τι αρ­γό­τε­ρα θα γί­νο­νταν «νο­νοί» της εκ­κλη­σί­ας και ε­πει­δή τό­τε δεν ή­ταν κοι­νω­νικά α­πο­δε­κτό οι γυ­ναί­κες να συμ­με­τέ­χουν σε θε­α­τρι­κές ο­μά­δες ή/και να τα­ξιδεύ­ουν με άν­δρες. Οι πα­ρα­στά­σεις φαί­νε­ται ό­τι ά­ρε­σαν στο φι­λο­θε­ά­μον κοινό και σύ­ντο­μα μα­ζεύ­τη­καν αρ­κε­τά χρή­μα­τα, στα ο­ποί­α συ­νει­σέ­φε­ρε ο Κων­σταντι­νου­πο­λί­της Στε­πάν Κα­βα­φιάν. Ι­διαί­τε­ρα ση­μα­ντι­κός ή­ταν ο ρό­λος του ιερέ­α της Λευ­κω­σί­ας, π. Χο­ρέν Κου­λι­γκιάν, κα­θώς και η συμ­βο­λή των Μι­χράν Μπα­στα­τζιάν, Κα­ρα­μπέτ Κε­σι­σιάν και Α­λε­ξάν και Καρ­μπίς Κε­σι­σιάν.

Η εκ­κλη­σί­α τε­λι­κά α­νε­γέρ­θη­κε με­τα­ξύ 1939 - 1940, ε­νώ τα θυ­ρα­νοί­ξια τέ­λε­σε στις 11 Απρι­λί­ου 1948 ο Μη­τρο­πο­λί­της Γε­βό­ντ Τσε­μπε­γιάν. Εί­ναι πε­τρό­χτι­στη και το ι­διαί­τε­ρο αρ­χι­τε­κτο­νι­κό χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό της εί­ναι οι α­ψι­δω­τές θύ­ρες και τα κα­φε­τιά πα­ρά­θυ­ρα, τα ο­ποί­α δί­νουν την ε­ντύ­πω­ση ε­νός μι­κρού ο­χυ­ρού. Ε­πί­σης γρα­φι­κό­τη­τα προσ­δί­δει και η πρό­σο­ψη, η ο­ποί­α στη­ρί­ζε­ται σε κο­λώ­νες και κα­μά­ρες, ε­νώ στο πά­νω μέ­ρος υ­πάρ­χει έ­νας μαύ­ρος με­ταλ­λι­κός αρ­με­νι­κός σταυ­ρός και η ο­νο­μα­σί­α της εκ­κλη­σί­ας. Πά­νω α­πό την πρό­σο­ψη βρί­σκε­ται το θο­λωτό κα­μπα­να­ριό με έ­ναν με­ταλ­λι­κό σταυ­ρό: ό­πως μαρ­τυ­ρεί η α­να­μνη­στι­κή ε­πιγρα­φή πα­ρά το α­πο­θε­τή­ριο, η κα­μπά­να έ­γι­νε η­λε­κτρο­νι­κή το 1989 με δω­ρε­ά των α­δελφών Κα­ρα­μπέτ και Νισάν Α­ρακ­τσι­ντζιάν.

Μπαί­νο­ντας στην εκ­κλη­σί­α, στη δε­ξιά πλευ­ρά βρί­σκε­ται το μαρ­μά­ρι­νο μα­νουά­λι, δω­ρε­ά του Κα­λού­στ Εκ­με­κτζιάν (1985), ε­νώ στην α­ρι­στε­ρή υ­πάρ­χει ξύ­λι­νο παγκά­ρι.

Στον δυ­τι­κό τοί­χο, στα δε­ξιά, βρί­σκε­ται μια μι­κρή ει­κό­να της Σταύ­ρωσης (Ε­πί­σκο­πος Γε­βό­ντ, 1925). Στον νό­τιο τοί­χο υ­πάρ­χει μια με­γά­λη ει­κό­να του Αγί­ου Γε­ωρ­γί­ου, έ­φιπ­που, ο ο­ποί­ος σκο­τώ­νει τον δρά­κο, έρ­γο της Ιε­ράς Μο­νής Απο­στό­λου Βαρ­νά­βα (1948), μια μι­κρή ει­κό­να με το ί­διο θέ­μα (Jeepovig, 1994) και μια με­γά­λη ει­κό­να με τον Ά­γιο Γρη­γό­ριο τον Φω­τι­στή να ευ­λο­γεί πλαι­σιω­μέ­νος α­πό τον α­γκα­θο­στε­φα­νω­μέ­νο Ι­η­σού και έ­να ρα­βδο­φό­ρο άγ­γε­λο (Ζο­χράπ Κε­σι­σιάν, 1998).

Στο α­να­το­λι­κό τμή­μα βρί­σκε­ται ο σο­λέ­ας. Στην α­να­το­λι­κή κόγ­χη και σε υ­περυ­ψω­μέ­νη θέ­ση βρί­σκε­ται το ιε­ρό βή­μα, στο κέ­ντρο του ο­ποί­ου α­να­δύ­ε­ται η μαρμά­ρι­νη Α­γί­α Τρά­πε­ζα φι­λο­τε­χνη­μέ­νη α­πό τον γνω­στό αρ­χι­τέ­κτο­να Τζων Γκεβε­ριάν, κα­τά πα­ραγ­γε­λί­α των Κε­γάμ και Να­ζε­νίκ Γε­για­γιάν το 1997 και η ο­ποί­α αντι­κα­τέ­στη­σε την πα­λαιό­τε­ρη ξύ­λι­νη.

Δε­ξιά και α­ρι­στε­ρά υ­πάρ­χουν δύ­ο δευ­τε­ρεύ­ου­σες τρά­πε­ζες, με ε­λαιο­γρα­φί­ες του Σαμ­βέλ Σαρ­κι­σιάν (2003), οι ο­ποί­ες α­πει­κο­νί­ζουν τον Ε­σταυ­ρω­μέ­νο με την Πα­να­γί­α, την α­δελ­φή της Μάρ­θας και του Λα­ζά­ρου και τον Ευαγ­γε­λι­στή Ιω­άν­νη, τη βά­φτι­ση του Ι­η­σού στον Ιορ­δά­νη πο­τα­μό α­πό τον Ά­γιο Ιω­άν­νη τον Πρό­δρομο, με την εμ­φά­νι­ση του Α­γί­ου Πνεύ­μα­τος σε μορ­φή πε­ρι­στε­ριού. Στα βό­ρεια βρί­σκε­ται το α­πο­θε­τή­ριο, με το ε­ντοι­χι­σμέ­νο βα­πτι­στή­ριο α­πό γκρι­ζω­πό μω­σαϊ­κό, δω­ρε­ά εις μνή­μην του Α­σότ Ντερ Μι­γκιρ­δι­τσιάν (1937-1939). Στο α­πο­θε­τή­ριο πραγμα­το­ποιού­νταν μα­θή­μα­τα με­τα­ξύ 1951-1954, ε­νώ η ί­δια η εκ­κλη­σί­α χρη­σι­μο­ποιού­νταν ως σχο­λεί­ο πριν αυ­τό κτι­στεί το 1951. Στον βό­ρειο τοί­χο βρί­σκε­ται μια με­γά­λη ει­κό­να της βρε­φο­κρα­τού­σας Πα­ναγί­ας (Faddios), μια μι­κρή ει­κό­να του έ­φιπ­που Α­γί­ου Γε­ωρ­γί­ου (1999) και μια με­γά­λη ει­κό­να της εν­θρο­νι­σμέ­νης Πα­ναγί­ας που κρα­τά τον Ι­η­σού, πλαι­σιω­μέ­νοι α­πό τους Α­πό­στο­λους Πέ­τρο και Παύλο. Η ει­κό­να αυ­τή βρι­σκό­ταν στην πα­λαιό­τε­ρη Α­γί­α Τρά­πε­ζα. Το 2010, ο Ρο­μπέρ­τ Βο­σκε­ρι­τσιάν δώ­ρι­σε την ει­κό­να της Πα­να­γί­ας η ο­ποί­α εί­ναι το­πο­θε­τη­μέ­νη στη νέ­α Α­γί­α Τρά­πε­ζα.

Με­τα­ξύ των ε­τών 1975-1976, ύ­στε­ρα α­πό έ­ρα­νο με λα­χειο­φό­ρο α­γο­ρά, πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε ε­σω­τε­ρι­κή α­να­καί­νι­ση (σο­βά­τι­σμα), ε­νώ με τη γε­νι­κή α­να­καί­νι­ση του 2006 (Κεβόρ­κ Ντερ Κα­ρα­μπε­τιάν) το­πο­θε­τή­θη­καν τα ση­με­ρι­νά μω­σα­ϊ­κά, το πα­γκά­ρι, η μοκέ­τα και οι πο­λυέ­λαιοι. Κα­τά την πρώ­τη α­να­καί­νι­ση, το κα­μπα­να­ριό με­τα­φέρθη­κε α­πό το α­πο­θε­τή­ριο στη ση­με­ρι­νή του θέ­ση. Το 2007 ο Γκά­ρο Ντερ Κα­ρα­μπε­τιάν δώ­ρι­σε το εκ­κρε­μές και το 2009 ο γιος του Κε­βόρ­κ το αρ­μό­νιο. Δί­πλα και πί­σω από το πα­γκά­ρι υ­πάρ­χει υ­φα­σμά­τι­νη ει­κό­να του α­γκα­θο­στε­φα­νω­μέ­νου Ι­η­σού, κο­ντά­κιο του Κα­θό­λι­κου (Πα­τριάρ­χη) Α­ράμ Α’ για τα 40χρο­να της εκ­κλη­σί­ας (02/12/1999), α­ση­μέ­νιο ει­κό­νι­σμα του Α­γί­ου Γε­ωρ­γί­ου και η προ­σευ­χή Πά­τερ Η­μών. Ο κλι­μα­τι­σμός ε­γκα­τα­στά­θη­κε το 1998 (δω­ρε­ά Καρ­μπίς και Α­λίς Κι­ρι­κιάν). Η πύ­λη και τα κά­γκε­λα του συ­μπλέγ­μα­τος εί­ναι δω­ρε­ά της Ζι­ζέλ Τε­μπε­κι­τζιάν (2004).

Μπρο­στά α­πό την εκ­κλη­σί­α βρί­σκε­ται έ­να χα­τσκάρ (σταυ­ρό­πε­τρα) α­πό σκού­ρα κα­φε­τιά πέ­τρα τουφ, κα­τα­σκευα­σμέ­νο στο Γκιουμ­ρί, δω­ρε­ά της οι­κο­γέ­νειας Αρα­κε­λιάν α­πό την Αρ­με­νί­α, τα α­πο­κα­λυ­πτή­ρια του ο­ποί­ου έ­γι­ναν στις 28 Σε­πτεμβρί­ου 2008 α­πό τον Αρ­χιε­πί­σκο­πο Βα­ρου­ζάν Χερ­γκε­λιάν. Στα βό­ρεια της εκ­κλησί­ας βρί­σκε­ται το σχο­λεί­ο Να­ρέκ, το ση­με­ρι­νό κτί­ριο του ο­ποί­ου κτί­στη­κε με­τα­ξύ 2006-2007 και ε­γκαι­νιά­στη­κε στις 5 Νο­εμ­βρί­ου 2008 α­πό τον τό­τε Πρό­ε­δρο Δη­μή­τρη Χρι­στό­φια.

Πί­σω α­πό την εκ­κλη­σί­α βρί­σκε­ται η αί­θου­σα εκ­δη­λώ­σε­ων, την οποί­α ε­γκαι­νί­α­σαν στις 8 Μα­ΐ­ου 2010 ο Αρ­χιε­πί­σκο­πος Βα­ρου­ζάν Χερ­γκε­λιάν και ο Εκ­πρό­σω­πος Βαρ­τκές Μα­χτε­σιάν: στα τέ­λη του 1959, με φρο­ντί­δα του Βαρ­τάν Μα­λιάν, αυ­τή η πα­ρά­γκα με­τα­φέρ­θη­κε α­πό το βρε­τα­νι­κό στρα­τό­πε­δο Wayne’s Keep στον Ά­γιο Δο­μέ­τιο και συ­ναρ­μο­λο­γή­θη­κε α­πό τον ερ­γο­λά­βο Ευα­γό­ρα Κων­στα­ντί­νου. Α­να­και­νί­στη­κε στις αρ­χές της δε­κα­ε­τί­ας του 1970 με φρο­ντί­δα του Τζωρ­τζ Ντι­το­νιάν και χρη­σι­μο­ποιεί­το α­πό το AGBU μέ­χρι το 2002. Το 2009, με έ­ξο­δα της Μη­τρό­πο­λης, έ­γι­νε ρι­ζι­κή α­να­στή­λω­ση της αί­θου­σας.

Η εκ­κλη­σί­α αρ­χι­κά λει­τουρ­γού­σε δύ­ο φο­ρές το χρό­νο (Χρι­στού­γεν­να και Πά­σχα), με­τα­ξύ 1949-1970 μί­α φο­ρά το μή­να α­πό τον ιε­ρέ­α της Λευ­κω­σί­ας, με­τα­ξύ 1970-1974 κά­θε Κυ­ρια­κή α­πό τον Αρ­χι­μαν­δρί­τη Βα­ρου­ζάν Χερ­γκε­λιάν και έ­κτο­τε κά­θε δεύ­τερη Κυ­ρια­κή, ε­ναλ­λάξ με την εκ­κλη­σί­α της Λάρ­να­κας. Α­πό το 1992 ε­φη­μέ­ριος και των δύ­ο εκ­κλη­σιών εί­ναι ο π. Μα­στότ­ς Α­σκα­ριάν. Ε­ορ­τά­ζει την τε­λευ­ταί­α ε­βδο­μάδα του Σε­πτέμ­βρη.